20 Yaş Dişi (Yirmilik Diş) Çekimi: Acıtır mı, Sonrası Nasıl Geçer?

Vize haftasının pazartesi sabahı. Kapıdan giren genç adamın sol yanağı sağına göre belirgin şekilde büyük, ağzını iki parmak bile açamıyor. İlk cümlesi de klasik: "Hocam, çekmeden halletsek olmaz mı? Sınavım var." Röntgene baktık. Alt sol 20 yaş dişi yarısına kadar çıkmış, üstündeki diş eti kapağının altı iltihap dolu. Bu ay üçüncü kez şişmiş. O gün iltihabı söndürdük, sınavlar bitince de dişi çektik. Bir hafta sonra kontrole geldiğinde ilk sözü "Bu kadar mıymış?" oldu.

Yirmilik diş çekimi, klinikte belki de en çok korkulan ama en az anlaşılan işlem. Kimi "bütün yüzüm şişecek" diye yıllarca erteliyor, kimi de hiçbir şikayeti olmadığı halde "herkes çektiriyor" diye sıraya giriyor. İkisi de doğru değil. Bu dişler ne zaman çekilir, ne zaman dokunulmaz, çekim nasıl geçer, sonrasında ne yapılır? Muayenede her gün anlattıklarımızı burada sırayla yazdım.

20 Yaş Dişi Nedir, Neden Bu Kadar Sorun Çıkarır?

Ağzın en arkasındaki üçüncü büyük azı dişleri. Hekimler "üçüncü molar" der, halk arasında 20 yaş dişi, yirmilik diş ya da akıl dişi. Genellikle 17 ile 25 yaş arasında sürerler. Herkeste dört tane olmaz; bazılarında hiç oluşmaz, bazılarında bir ya da iki tane vardır.

Sorun şu: çenelerimiz atalarımızınkinden küçük. Yumuşak yiyeceklerle büyüyen bir çene, arkaya dördüncü bir oda eklemeye yer bırakmıyor. Diş de geliyor, yer bulamıyor, ya kemiğin içinde kalıyor ya da yan yatıp önündeki dişe dayanıyor. Biz buna gömülü 20 yaş dişi diyoruz.

Tam gömülü, yarı gömülü, yatık

Tam gömülü diş kemiğin içinde sessizce durur; çoğu kişi varlığını röntgende öğrenir. Yarı gömülü diş en huysuzudur. Bir kısmı ağıza açılmıştır, üstünde bir diş eti kapağı kalır ve o kapağın altı yemek artığı için mükemmel bir saklanma yeridir. Yatık diş ise öne, arkaya ya da tamamen yatay uzanabilir. En sık gördüğümüz, öne doğru eğik olanı. Önündeki azı dişinin arka yüzüne yıllarca yaslanır ve o dişi de çürütür.

Her 20 Yaş Dişi Çekilmeli mi?

Hayır. Bunu net söyleyeyim, çünkü internette tersini okuyan çok hasta görüyorum. Düzgün sürmüş, karşısındaki dişle kapanan, fırçanın ulaşabildiği ve çürüğü olmayan bir 20 yaş dişi ağızda kalabilir. Yılda bir kontrol yeter. Tam gömülü, hiçbir şikayet vermeyen ve röntgende kist ya da başka bir değişiklik göstermeyen dişi de çoğu zaman sadece izliyoruz.

"Bu diş öndeki dişleri itip çaprazlaştırır" inancı da çok yaygın. Tel tedavisi sonrası ön dişlerdeki kaymayı tek başına yirmilik dişe bağlayan güçlü bir kanıt yok. Ön dişler yaşla birlikte zaten biraz hareket eder. Ortodontist bazen plan gereği çekim ister, o ayrı bir konu; ayrıntısını ortodonti sayfasında bulabilirsiniz.

Çekim kararı veren durumlar

Bizde karar listesi kısa ve somut:

• Tekrarlayan diş eti iltihabı (perikoronit). Bir kez şişen diş büyük ihtimalle yine şişer.
• 20 yaş dişinde ya da önündeki 7 numaralı dişin arka yüzünde çürük.
• Önündeki dişin kökünde erime veya iki diş arasında derin cep ve kemik kaybı.
• Dişin çevresinde kist ya da tümör benzeri bir oluşum.
• Sürekli yemek sıkışması, kötü koku, fırçanın asla ulaşamadığı bir köşe.
• Ortodonti, protez ya da çene cerrahisi planının gerektirdiği durumlar.

Ağrı, kulağa ve şakağa vuran sızı, ağız açamama gibi şikayetler genellikle bu listedeki ilk maddenin işaretidir. Gece başlayan ağrıda evde neler yapılabileceğini diş ağrısı yazısında anlatmıştık.

Çekimden Önce: Röntgen, Tomografi ve Birkaç Kritik Soru

Kimseye röntgensiz yirmilik diş çekmeyiz. Panoramik film dişin açısını, kök sayısını ve kökün alt çenedeki sinir kanalına ne kadar yakın olduğunu gösterir. Kök kanala değiyor ya da üst üste biniyor gibi görünüyorsa üç boyutlu tomografi (konik ışınlı tomografi) isteriz. Üst çenede ise komşu, sinüs boşluğudur. Bu iki yapıyı önceden bilmek, sürprizi masadan kaldırır.

Bir de sağlık soruları var ve lütfen geçiştirmeyin. Kan sulandırıcı kullanıyorsanız ilacı kendi başınıza kesmeyin; kardiyoloğunuzla birlikte plan yapılır. Kemik erimesi ilacı (bifosfonat), kontrolsüz şeker, hamilelik, geçmişte çene bölgesine radyoterapi... Hepsi planı değiştirir. Bir hastamız muayenede ilaçlarını "hiçbir şey kullanmıyorum" diye geçti, çantasından iki kutu kan sulandırıcı çıktı. Kızmadık ama o gün çekmedik.

Ağzında aktif iltihap ve şişlik olan hastada ise çoğu zaman önce iltihabı sakinleştirir, birkaç gün sonra çekeriz. Şiş dokuda uyuşturmak zorlaşır, işlem de gereksiz yere uzar.

Yirmilik Diş Çekimi Nasıl Yapılır?

Tamamen sürmüş, kökleri düz bir yirmilik diş, sıradan bir azı dişi gibi çekilir. Birkaç dakikalık iş. Gömülü ya da yatık diş ise küçük bir cerrahi işlemdir ve adımları bellidir.

Uyuşturma

Çekimlerin büyük çoğunluğu lokal anesteziyle yapılır. Alt çenede dil ve dudağın yarısı da uyuşur, bu normal. İğne kısmı birkaç saniyelik bir batma, sonrası sessiz. Çok kaygılı hastalarda ya da aynı seansta dört dişin birden alınacağı durumlarda sedasyon ve genel anestezi seçenekleri de konuşulur; bu karar sağlık durumunuza göre birlikte verilir.

Cerrahi çekim adım adım

Diş etinde küçük bir kesi yapılır ve diş eti kenara alınır. Dişin üstünü örten kemik, gerektiği kadar inceltilir. Diş tek parça çıkmıyorsa ikiye ya da üçe bölünür. Hastalar bu cümleyi duyunca irkiliyor ama aslında tam tersi: dişi bölmek, kemiği daha az kaldırmak ve çevreye daha az kuvvet uygulamak demek. Ardından yuva temizlenir, birkaç dikiş atılır. Ortalama süre 20 ile 45 dakika arası. Kök şekli, dişin açısı ve kemiğin sertliği bu süreyi uzatıp kısaltır.

Acıtır mı? İşlem sırasında acımaz. Basınç, itme, bazen kemikten gelen bir çatırtı sesi duyarsınız; ağrı duyarsanız el kaldırırsınız, ek anestezi yaparız. Bu kadar basit. Ağrı asıl uyuşukluk geçince başlar ve onu da önceden planlarız. Gömülü dişlerin cerrahisiyle ilgili ayrıntılar 20 yaş dişi ve çene cerrahisi sayfamızda.

Yirmilik Diş Çekimi Sonrası: İlk 72 Saat

Çekimin kendisi yarım saat; iyi bir iyileşme ise sonraki üç günde yaptıklarınıza bağlı. Yuvada oluşan kan pıhtısı, yaranın doğal yara bandıdır. Bütün kuralların amacı aslında tek: o pıhtıyı yerinde tutmak.

Kanama ve tampon

Verdiğimiz steril gazlı bezi 30 ile 45 dakika konuşmadan, sıkıca ısırın. Tükürük biraz pembe olabilir, ilk gece yastıkta küçük bir leke de görebilirsiniz; bu kanama sayılmaz. Gerçek kanamada yeni bir gazlı bezi katlayıp 30 dakika daha bastırın. Elinizde yoksa ıslatılıp soğutulmuş poşet siyah çay da iş görür, içindeki tanen damarları büzer. İki kez denediğiniz halde ağız kan doluyorsa bizi arayın.

Şişlik, morluk ve ağız açamama

Şişlik çekimin ertesi günü başlar, ikinci ve üçüncü günde en üst noktaya çıkar, sonra yavaş yavaş iner. Yani üçüncü sabah aynaya bakıp panik yapmayın; takvim böyle işliyor. İlk 24 saat yanağa dışarıdan soğuk uygulayın: 15 dakika koyup 15 dakika ara verin. Buz torbası yoksa dondurucudaki bezelye poşeti, ince bir havluya sarılıp, mükemmel çalışır. Uyurken başınızın altına iki yastık koyun. Bazı hastalarda boyuna doğru sarı yeşil bir morluk ve bir hafta kadar süren ağız açma kısıtlılığı olur. Korkutucu görünür, zararsızdır ve kendiliğinden geçer.

Ağrı ve ilaçlar

Uyuşukluk geçmeden, hekiminizin önerdiği ağrı kesiciyi ilk dozda alın. Ağrının yetişmesini beklemek, ona karşı yarışı baştan kaybetmek demek. Antibiyotiği herkese rutin olarak vermiyoruz; çekim öncesi iltihap varsa ya da cerrahi uzun sürdüyse yazıyoruz. Yazıldıysa da kutuyu yarıda bırakmıyorsunuz, "iyi hissettim" denip kesilen antibiyotik sonraki enfeksiyonu zorlaştırır.

İlk gün yapılmayacaklar

İlk 24 saat ağzınızı çalkalamayın, tükürmeyin, pipetle bir şey içmeyin. Üçü de ağızda emme ve basınç yaratıp pıhtıyı yerinden oynatır. Sigara konusunda pazarlık yapmayalım: en az 72 saat yok. Hem duman hem de çekiş hareketi kuru soketin bir numaralı nedeni. Ağır spor ve eğilip kalkmayı iki gün erteleyin. Alkol de ilaçlarla birlikte kötü bir ikili. Üst 20 yaş dişi çekildiyse bir hafta burnunuzu sert sümkürmeyin; sinüs komşu.

Ne zaman fırçalanır, ne zaman tuzlu su?

Diğer dişlerinizi aynı akşam fırçalayın, sadece çekim bölgesinden uzak durun. İkinci günden itibaren yemeklerden sonra bir bardak ılık suya yarım çay kaşığı tuz koyup ağızda nazikçe gezdirin, tükürmeden lavaboya bırakın. Hekiminiz gargara önerdiyse onu da aynı yumuşaklıkla kullanın. Temiz ağız, hızlı iyileşme; bunu diş taşı temizliği ve ağız hijyeni sayfasında da sık tekrar ediyoruz.

Diş Çekimi Sonrası Ne Yenir, Ne Yenmez?

Uyuşukluk geçene kadar hiçbir şey yemeyin. Dudağınızı ya da yanağınızı fark etmeden çiğnemek çok kolay; bir lise öğrencimiz alt dudağını sakız sanıp yarım saat çiğnemişti, çekimden çok o yara canını yaktı. Uyuşukluk geçince ilk gün soğuk ve yumuşak: yoğurt, ayran (pipetsiz), sütlaç, muhallebi, dondurma, patates püresi. Sıcak çay ve kahve bir gün beklesin.

İkinci günden itibaren ılık çorbalar, yumurta, makarna, iyi pişmiş sebze, köfte gibi yumuşak yemeklere geçebilirsiniz. Mercimek çorbası bu dönemin kahramanı, yalnız sıcak değil ılık olsun. Yemeği çekim yapılmayan tarafta çiğneyin.

Bir hafta boyunca uzak durulacaklar listesinin başında, ne yazık ki, simit var. Susam ve benzeri küçük taneler yuvaya kaçar, oradan çıkmak bilmez. Fındık, fıstık, çekirdek, cips, kraker, acı ve baharatlı yemekler, çok sıcak içecekler ve alkol de aynı listede. Bir haftanın sonunda çoğu kişi normal sofrasına döner.

Kuru Soket: Üçüncü Gün Gelen Ağrıya Dikkat

Normal seyir şöyledir: ağrı ilk iki gün en yüksektir, sonra her gün biraz azalır. Ama ağrı üçüncü ya da dördüncü gün azalacağına birden artıyor, kulağa ve şakağa vuruyor, ağızda kötü bir tat ve koku varsa akla kuru soket (alveolit) gelir. Pıhtı erken dağılmış, kemik açıkta kalmıştır. Sigara içenlerde, alt çenede ve zor çekimlerden sonra daha sık görülür.

Kuru soket ağrı kesiciyle evde geçirilecek bir şey değil. Kliniğe gelirsiniz, yuvayı yıkar ve içine yatıştırıcı bir pansuman koyarız; çoğu hasta koltuktan kalkarken rahatlar. Birkaç gün içinde bir iki kez pansuman yenilenebilir.

Hemen aramanız gereken durumlar

• İki kez tamponla bastırdığınız halde durmayan kanama.
• 38 derecenin üzerinde ateş, titreme.
• Üçüncü günden sonra azalacağına büyüyen şişlik, yuvadan gelen iltihap.
• Yutkunmada ya da nefes almada zorluk. Bu durumda beklemeden acil servise gidin.
• Uyuşukluğun ertesi gün de geçmemesi; dudakta, çenede ya da dilde devam eden karıncalanma.

Son maddeye bir not düşeyim. Alt çenede kök sinir kanalına çok yakınsa, çekimden sonra dudak ya da dilde his azalması olabilir. Seyrek görülür ve çoğu haftalar ya da aylar içinde kendiliğinden düzelir. Tomografiyle planlamanın asıl nedeni, bu riski önceden görüp konuşabilmek. Çok riskli durumlarda dişin sadece taç kısmını alıp kökü bırakmak gibi daha temkinli yöntemler de var.

İyileşme Kaç Gün Sürer, İşe Ne Zaman Dönülür?

Masa başı çalışanların çoğu iki üç gün sonra işine döner. Ağır fiziksel iş yapanlara biraz daha uzun ara öneriyoruz. Kaynayan dikişler kendiliğinden düşer; kaynamayanlar 7 ile 10 gün sonra kontrolde alınır. Yumuşak doku iki üç haftada kapanır, yuvadaki kemik ise birkaç ay içinde dolar. O arada yuvada bir çukurluk hissetmeniz ve yemek kaçması normal; yemekten sonra ılık suyla çalkalamak yeter.

Yaş da önemli. 18 ile 25 yaş arasında kökler henüz tam gelişmemiştir, kemik daha esnektir ve iyileşme genellikle daha hızlıdır. 35 yaşından sonra aynı çekim biraz daha zorlu geçebilir. Bu yüzden çekilmesi gereken bir dişi "nasılsa ağrımıyor" diye on yıl beklemek, işi kolaylaştırmaz.

Çekmezsek Ne Olur? Önündeki Dişi Kurtarmak

Yıllarca ertelenen yatık yirmilik dişin en büyük faturasını çoğu zaman kendisi değil, önündeki 7 numaralı diş öder. İki diş arasındaki ulaşılmaz köşede başlayan çürük, fark edildiğinde sinire ulaşmış olabilir. O noktada konuşma kanal tedavisi masasına taşınır, bazen o diş de kaybedilir ve yerine implant konuşulur. İki dişin arasında açılan derin cep de bölgede kemik kaybı ve kanamaya yol açar; bu konuyu diş eti kanaması ve diş eti çekilmesi yazılarında anlatmıştık.

Kısacası mesele dişin kendisi değil, ağızdaki komşuluk ilişkisi. İyi bir röntgen ve beş dakikalık bir muayene, hangi tarafta olduğunuzu söyler.

Çekim Gününe Hazırlık: Kısa Bir Kontrol Listesi

1. Kullandığınız bütün ilaçların adını yazıp getirin, takviyeler dahil.
2. Hafif bir kahvaltı yapın. Aç karna gelip koltukta başı dönen hastayı çok gördük.
3. Dönüş için yanınızda biri olsun, özellikle sedasyon yapılacaksa.
4. Evde buz torbası ya da dondurucuda bir poşet bezelye hazır dursun.
5. Buzdolabına yoğurt, sütlaç ve muhallebi koyun; ilk gün markete çıkmak istemeyeceksiniz.
6. Sigarayı mümkünse bir gün önceden bırakın.
7. Önemli bir toplantı, sınav, düğün varsa çekimi en az üç gün önceye almayın.
8. Kontrol randevunuzu çıkarken alın.

Vize haftasındaki hastamıza dönersek: sınavlarını verdi, bir hafta sonra diğer taraftaki dişi de çektirmeye kendisi geldi. Bu kez yanında buz torbasıyla. 20 yaş dişinizle ilgili bir şikayetiniz varsa ya da sadece durumunu öğrenmek istiyorsanız, röntgeninizle birlikte muayeneye gelin; çekmek gerekip gerekmediğine birlikte bakalım.

Gömülü 20 yaş dişini Türkiye'ye bir tedavi seyahatinde çektirmeyi düşünüyorsanız, dönüş uçuşunu nasıl ayarlamanız gerektiğini yurtdışından gelen hastalar için hazırladığımız rehberde anlattık.

Sık Sorulan Sorular