Diş Beyazlatma Nasıl Yapılır, Zararlı mı, Kaç Yıl Kalıcı? Evde ve Klinikte Yöntemler

Geçen hafta bir hastam telefonunu uzattı: "Hocam, şu fotoğraftaki gibi olur mu?" Ekranda bir cep telefonu filtresiyle bembeyaz yapılmış bir gülüş. Doğru cevap "hayır" ama asıl cevap daha ilginç: o fotoğraftaki kadar beyaz diş doğada yok, sizin dişiniz ise olduğundan çok daha açık bir tona gelebilir. Diş beyazlatma konusunda internette dolaşan bilginin yarısı reklam, çeyreği de kulaktan dolma. Karbonat, limon, kömür, çilek, bir gecede sonuç vaat eden bantlar... Bu yazıda klinikte her gün sorulan soruları sırayla açayım: dişler neden sararır, beyazlatma nasıl yapılır, mineye zarar verir mi, kaç yıl kalır ve kimlere yapılmaz. Okuyunca neyin işe yarayıp neyin dişinizi aşındırdığını net göreceksiniz.

Dişler Neden Sararır? Rengin Nereden Geldiğini Bilmeden Beyazlatma Konuşulmaz

Çoğu kişi dişin rengini en dıştaki tabaka olan minenin belirlediğini sanır. Değil. Mine neredeyse yarı saydamdır; cam gibi. Rengi veren, altındaki dentin tabakasıdır ve dentin doğası gereği sarımsı, bazen hafif gri bir tondadır. Yaşla birlikte mine incelir, dentin kalınlaşır ve dişler biraz daha koyulaşır. Bu yüzden yetmiş yaşında bembeyaz diş görmek nadirdir, kimse yanlış bir şey yapmadığı halde.

Sararmanın iki ayrı kaynağı var ve ikisini ayırmak önemli, çünkü biri beyazlatmaya çok iyi cevap verir, diğeri hiç vermez.

Dıştan gelen lekeler

Kahve, demli çay, kırmızı şarap, kola, sigara, nar, vişne, soya sosu... Hepsinde "tanen" ya da koyu pigment var. Bu moleküller minenin üzerindeki ince protein tabakasına (pelikıl deriz) tutunur, aylar içinde birikir. Fırça bir kısmını alır, gerisi kalır. İyi haber: bu lekelerin büyük kısmı profesyonel temizlik ve beyazlatmayla gider.

Türkiye'de ayrı bir başlık hak eden şey çay. Günde altı yedi bardak demli çay içen hastanın dişlerini görünce artık sormadan tahmin ediyoruz. Çayın lekesi kahveden bile inatçıdır; ince, kahverengi, özellikle alt ön dişlerin iç yüzünde. Sigara bunun üstüne katran ekler ve ortaya sarıdan kahverengiye giden, fırçayla çıkmayan bir tabaka çıkar.

İçten gelen renklenmeler

Bunlar dişin kendi yapısında. Çocuklukta kullanılan bazı antibiyotikler dişlerde gri bantlar bırakabilir. Mine gelişirken fazla florür alınmışsa dişte beyaz ya da kahverengi lekeler (florozis) oluşur. Darbe almış ve siniri ölmüş bir diş zamanla tek başına koyulaşır. Eski amalgam dolgu dişi içeriden griye boyar. Bu grupta klasik beyazlatma ya kısmen işe yarar ya da hiç yaramaz; çözüm genellikle laminate veneer ya da tek dişe özel içten beyazlatmadır. Muayenede ilk ayırdığımız şey işte bu ikisi.

Diş Beyazlatma Nasıl Yapılır? Klinikte ve Evde Yöntemler

Bütün gerçek beyazlatma yöntemlerinin arkasında tek bir kimya var: hidrojen peroksit ya da onun yavaş salınan hali karbamid peroksit. Jel mineden geçer, dentindeki renkli molekülleri küçük ve renksiz parçalara böler. Yani dişi "boyamaz", rengi oluşturan şeyi dağıtır. Fark, jelin yoğunluğu ve kimin kontrolünde uygulandığıdır.

Ofis tipi beyazlatma (klinikte, tek seans)

En hızlı yöntem. Önce diş etlerinizi akışkan bir bariyerle örteriz, çünkü yüksek yoğunluklu jel diş etini yakar. Sonra jel dişlere sürülür, 15 dakikalık üç dört tur halinde bekletilir, bazı sistemlerde ışıkla aktive edilir. Koltukta geçen süre bir saat civarı. Çoğu hastada aynı gün birkaç ton açılma görünür. İşin püf noktası şu: ışık değil, jel çalışır. "Lazerle beyazlatma" diye pazarlanan uygulamaların çoğu aynı jelin ışık altında bekletilmesidir; sihir ışıkta değil.

Ev tipi beyazlatma (hekim kontrolünde plak)

Dişlerinizin ölçüsü alınır, size özel ince şeffaf plaklar hazırlanır. Düşük yoğunluklu jeli plağa koyup her gece birkaç saat ya da gündüz bir saat takarsınız; genellikle iki hafta. Daha yavaştır ama sonucu daha dengelidir ve hassasiyet daha azdır. Eczanede satılan "herkese uyan" plaklarla karıştırmayın: oradaki plak dişe tam oturmadığı için jel diş etine taşar, sonuç lekeli olur.

Kombine yöntem

Klinikte bir seans, ardından evde bir hafta plak. Hem hızlı başlar hem kalıcılığı uzar. Koyu renkli dişlerde ve "düğüne iki hafta var" diyen hastalarda bizim en sık önerdiğimiz düzen bu. Ayrıntıları diş beyazlatma tedavisi sayfasında bulabilirsiniz.

Bir de ölçüm meselesi var. Beyazlatmaya başlamadan dişin rengini bir renk skalasıyla kaydederiz; bitince aynı skalayla bakarız. "Sanki pek değişmedi" hissi sık yaşanır, çünkü göz birkaç günde yeni renge alışır. Skala yalan söylemez.

Diş Beyazlatma Zararlı mı? Mine ve Hassasiyet Gerçeği

En çok sorulan soru bu, o yüzden lafı dolandırmayayım. Hekim kontrolünde, sağlıklı dişe, uygun yoğunlukta ve uygun sürede uygulanan peroksit mineyi incelmez, "eritmez", dişi çürütmez. Bu konu onlarca yıldır araştırılıyor ve sonuç tutarlı. Zarar, üç durumda ortaya çıkıyor:

• Kontrolsüz kullanım. İnternetten alınan yüksek yoğunluklu jeli günlerce, saatlerce takmak. Mine geçici olarak su kaybeder, hassasiyet tavan yapar, diş eti beyazlayıp soyulur.
• Çürük ve çatlaklı dişe uygulama. Jel çürükten pulpaya ulaşır ve o diş günlerce zonklar. Beyazlatmadan önce muayene boşuna değil.
• Aşındırıcı "doğal" yöntemler. Limon, karbonat, kömür: beyazlatmaz, kazır. Birazdan geleceğim.

Hassasiyete gelince: evet, olur. Hastaların yaklaşık yarısı işlemden sonraki bir iki gün soğukta kısa, elektrik gibi bir sızı tarif eder. Geçicidir; jelin açtığı mikroskobik kanalcıklar birkaç günde kapanır. Zaten diş eti çekilmesi ya da aşınmış mine nedeniyle hassas dişi olan hastada önce bunu konuşur, birkaç hafta hassasiyet macunuyla hazırlık yapar, sonra beyazlatırız. Bu konuyu diş eti çekilmesi yazısında uzun anlatmıştık.

Evde Diş Beyazlatma: Karbonat, Limon, Kömür, Çilek... Hangisi İşe Yarar?

Buraya bir hekim olarak biraz sinirli giriyorum, kusura bakmayın. Her ay en az bir hastada "limon ve karbonatla beyazlattım" cümlesinin ardından aşınmış, saydamlaşmış, soğuğa dayanamayan ön dişler görüyoruz. Tek tek gidelim:

• Karbonat: Hafif aşındırıcıdır. Yüzeydeki lekeyi bir miktar kazır, dentinin rengine dokunamaz. Haftada bir, az miktarda, macunla karıştırılarak kullanılabilir; her gün sürülürse mineyi inceltir ve diş daha sarı görünür. Evet, daha sarı: mine inceldikçe altındaki dentin belirginleşir.
• Limon, sirke, elma sirkesi: Asit. Mineyi yumuşatır, üstüne fırça gelince kazır. Bunların dişe sürülmesinin tek sonucu kalıcı aşınmadır. Lütfen yapmayın.
• Aktif kömür: Son yılların modası. Aşındırıcıdır, beyazlatıcı değildir; üstelik siyah tozu diş eti kenarlarına ve dolgu kenarlarına yerleşir. Araştırmalarda beyazlatıcı etkisi gösterilememiştir.
• Çilek, muz kabuğu, zerdeçal: Zarar vermez ama bir şey de yapmaz. Çilekteki malik asit üstelik mineyi yumuşatır.
• Beyazlatıcı macunlar: İçlerinde ince aşındırıcı ve bazen çok düşük peroksit vardır. Dış lekeleri azaltır, dişin kendi rengini açmaz. Beyazlatma sonrası rengi korumak için faydalıdır, tek başına "beyazlatma" değildir.
• Eczane bantları ve kalemler: Düşük yoğunluklu peroksit içerir; hafif sararmada bir iki ton açabilir. Diş etine kaçması ve eşit olmayan sonuç en sık sorunlarıdır. Çürüğünüz yoksa ve beklentiniz küçükse zararsız bir deneme; büyük değişim beklemeyin.

Beyazlatma Kaç Gün Sürer, Kaç Yıl Kalıcı?

Ofis tipi tek seansta sonuç verir, ev tipi 10 ila 14 günde. Kalıcılık ise tamamen sizinle ilgili: çay, kahve ve sigarayı eski düzeninde sürdüren hastada renk 6 ayda geri kaymaya başlar; dikkat eden hastada 2, bazen 3 yıl dayanır. Yılda bir kısa "tazeleme" seansı ya da evde birkaç gece plak çoğu zaman yeterli olur. Bir garanti süresi vermemizi beklemeyin; ağızda iki yüz değişken var, en büyüğü de elinizdeki bardak.

İlk 48 saat ayrı bir hikâye. İşlem sonrası mine birkaç gün "açık gözenekli" olur, bu sürede ne içerseniz dişe işler. Klinikte "beyaz tabak kuralı" deriz: tabağınıza beyaz olmayan şey koymayın. Süt, yoğurt, tavuk, beyaz peynir, pirinç, muz, makarna; kahve, çay, kola, vişne, nar, pancar, domates sosu ve sigara yok. İki gün dayanın, sonra normale dönün.

Kimlere Beyazlatma Yapılmaz? Dolgu, Kaplama, Hamilelik ve Yaş

Burada hastaları en çok şaşırtan gerçek şu: beyazlatma yalnızca doğal dişi açar. Ön bölgedeki kompozit dolgu, zirkonyum kaplama, porselen veneer ya da implant üstü kron hiç renk değiştirmez. Dişlerinizi açarsınız, eski dolgu olduğu yerde sarı kalır ve birden göze batar. Bu yüzden ön bölgede dolgusu olan hastada sıra hep aynıdır: önce beyazlatma, iki hafta renk otursun, sonra dolgular yeni renge göre yenilenir. Tersini yaparsanız dolguyu iki kez yaptırırsınız.

Beyazlatmayı ertelediğimiz ya da hiç yapmadığımız durumlar:

• Tedavi edilmemiş çürük, kırık ya da kanala kadar inmiş çatlak.
• Aktif diş eti iltihabı ve kanaması; önce diş eti tedavisi, sonra beyazlatma. Neden kanadığını diş eti kanaması yazısında anlattık.
• Hamilelik ve emzirme dönemi. Zararı gösterilmiş değil, ama yararı da acil değil; bekleriz.
• 16 yaş altı. Pulpa odası büyük, hassasiyet riski yüksek; genellikle 18'i bekleriz.
• Ciddi mine aşınması ve ileri diş eti çekilmesi. Açığa çıkmış kök yüzeyi beyazlamaz, üstelik çok hassaslaşır.
• Antibiyotik kaynaklı gri bantlar ve ileri florozis. Bunlarda beyazlatma hayal kırıklığı yaratır; dürüstçe laminate ya da gülüş tasarımı seçeneklerini konuşuruz.

Tek bir dişim diğerlerinden koyu, ne yapılır?

Bu soru haftada birkaç kez gelir ve cevabı klasik beyazlatma değildir. Tek dişin koyulaşması çoğu zaman eski bir darbeyi, ölmüş bir siniri ya da kanal tedavisi görmüş bir dişi anlatır. Böyle dişte jeli dışarıdan sürmek işe yaramaz; dişin içine, kanal girişine düşük yoğunluklu bir jel koyar, geçici dolguyla kapatır ve birkaç günde bir yenileriz. Buna içten beyazlatma deriz. Üç dört seansta komşu dişlere yaklaşır; bazen tam yakalanamaz, o zaman o tek dişe ince bir laminate en temiz çözümdür. Önce bir röntgen, sonra karar.

Üç yaygın yanlış

"Beyazlatma dişi çürütür." Hayır; peroksit çürük yapmaz, çürük olan dişe uygulanırsa ağrı yapar, o kadar. "Bir kere yaptıran hep yaptırmak zorunda." Hayır; yaptırmazsanız diş eski rengine döner, daha koyuya gitmez. "Daha uzun tutarsam daha beyaz olur." Hayır; her dişin bir açılma sınırı vardır, o sınırdan sonra uzayan süre yalnızca hassasiyet getirir. Bu üçünü bilen hasta, hem dişini hem parasını korur.

Beyazlatma Öncesi ve Sonrası: Klinikte Söylediğimiz 10 Kural

1. Önce muayene ve diş taşı temizliği. Diş taşının üstüne sürülen jel dişe ulaşmaz; bazen yalnızca temizlik bile iki ton açar ve beyazlatmaya gerek kalmaz.
2. Hassas dişiniz varsa işlemden iki hafta önce hassasiyet macununa başlayın.
3. İşlem günü dişlerinizi fırçalayıp gelin, ağrı kesiciye gerek yok.
4. İlk 48 saat beyaz tabak kuralı. Pipet kullanmak kahve için işe yarar ama çayı pipetle içen görmedim, o yüzden iki gün çaya ara.
5. Sigara en az üç gün yok; bırakmak için iyi bir bahane olabilir.
6. İlk hafta beyazlatıcı macun değil, florürlü ve hassasiyet macunu; yumuşak fırça.
7. Soğuk hassasiyeti üç günü geçerse arayın, kontrol ederiz.
8. Ev plağı kullanıyorsanız jeli pirinç tanesi kadar koyun; taşan jel diş etini tahriş eder.
9. Ön dolgu ve kaplama yenilemesi için iki hafta bekleyin, renk tam otursun.
10. Altı ayda bir kontrol ve temizlik. Rengi en uzun koruyan şey beyazlatıcı macun değil, temiz diş.

Son söz, o telefon fotoğrafına dönelim. Gerçek bir gülüşte dişler göz akından biraz daha koyu durur; göz akıyla aynı tonda diş, yüzü yapay gösterir. Hedefimiz "bembeyaz" değil, sizin yüzünüze, cildinize ve yaşınıza oturan, temiz ve canlı bir ton. Dişleriniz sarardıysa önce nedenini birlikte bulalım; çoğu zaman çözüm düşündüğünüzden daha basit, bazen de düşündüğünüzden farklı. Haliç ve Pendik kliniklerimizde beyazlatma muayenesi kısa sürer, kararı birlikte veririz.

Sık Sorulan Sorular