W poniedziałek rano w Pendiku pierwszy do drzwi puka zwykle ten sam typ pacjenta. Jedna ręka na policzku, oczy podkrążone z niewyspania. W zeszłym tygodniu ktoś zaczął mówić, zanim usiadł na fotelu. "Panie doktorze, wstałem o trzeciej w nocy, wziąłem zimną wodę z lodówki i trzymam ją w ustach, bo wtedy przechodzi. Jak tylko ją połknę, jest koszmar. Tylko niech Pan nie mówi o leczeniu kanałowym, proszę, niech Pan to po prostu wyrwie."
Powiem szczerze, to zdanie słyszymy kilka razy w tygodniu. Leczenie kanałowe brzmi groźnie, bo każdy zna kogoś, kto opowiadał o nim jakąś straszną historię. Tymczasem to nie sam zabieg nie daje Ci spać, tylko zapalna tkanka zamknięta w środku zęba. Poniżej opisujemy tak, jak robimy to podczas konsultacji, co dzieje się na fotelu, jaka jest prawdziwa odpowiedź na pytanie, czy leczenie kanałowe boli, i ile wizyt zwykle trzeba.
Czym jest leczenie kanałowe i co dokładnie dzieje się w zębie?
Wyobraź sobie ząb jako twardą skorupę. Na zewnątrz jest szkliwo, pod nim zębina. W samym środku znajduje się miękka tkanka zwana miazgą. Nerwy, drobne naczynia krwionośne, tkanka łączna. Przez cieniutkie kanały sięgające końców korzeni łączy się ona z kością szczęki.
Gdy próchnica zejdzie głęboko, ząb pęknie albo bakterie przedostaną się pod starą, dużą plombą, miazga ulega zapaleniu. Zapalna tkanka chce puchnąć, ale wokół są twarde ściany. Nie ma dokąd się rozszerzyć. Pulsowanie bierze się właśnie z tego ciśnienia.
W trakcie zabiegu lekarz robi niewielki otwór od strony korony, usuwa zapaloną lub obumarłą miazgę z kanałów, dezynfekuje je, nadaje im kształt, a potem szczelnie wypełnia. Ząb zostaje na swoim miejscu. Traci wprawdzie żywotność, ale dalej służy do gryzienia. Na stronie o leczeniu kanałowym opisaliśmy osobno, w jakich sytuacjach wybieramy tę drogę.
W trzonowcu najczęściej są trzy albo cztery kanały. Czasem pięć. W zębach przednich zwykle jeden. Znajomość liczby i krętości kanałów przed zabiegiem to połowa sukcesu, dlatego nigdy nie zaczynamy bez zdjęcia rentgenowskiego.
Jak poznać, że nerw zęba jest zapalony i jakie są objawy?
Nie każdy ból zęba oznacza kanały. Ząb, który zareaguje na coś zimnego przez dwie sekundy i przestanie, często ratuje zwykła plomba. Objawy, które przybliżają do leczenia kanałowego, wyglądają trochę inaczej.
- Ból utrzymujący się całymi minutami po zimnym lub gorącym napoju
- Pulsowanie, które samo się zaczyna w nocy i budzi ze snu
- Ulga po zimnej wodzie przy jednoczesnej niemożności zniesienia ciepłej herbaty (klasyczny znak zaawansowanego zapalenia)
- Ból przy dotyku albo nagryzaniu, wrażenie, że ząb "wyrósł"
- Mały pryszcz na dziąśle, nieprzyjemny smak w ustach
- Ząb przedni po urazie, który z czasem szarzeje
Ostatni punkt bywa zaskakujący. Niektóre zęby obumierają po cichu. Pacjent przychodzi z innym problemem, a na zdjęciu przy końcu korzenia widać ciemne ognisko. "Ale on nigdy nie bolał" mówią. Zgadza się, nie bolał. Mimo to w środku siedzi stan zapalny.
Jeśli pojawi się obrzęk twarzy, gorączka albo trudność w przełykaniu, nie czekaj. Taki obraz może wskazywać na ropień i ząb powinien zostać zbadany jeszcze tego samego dnia. Strona NHS o ropniu zęba wyraźnie opisuje, kiedy trzeba jechać na ostry dyżur. Jeśli wolisz szerszy opis, zajrzyj też do tekstu o przyczynach bólu zęba.
Czy leczenie kanałowe boli?
To najczęściej zadawane pytanie. Odpowiedź trzeba podzielić na dwie części.
Podczas zabiegu, w dobrze znieczulonym zębie, zdecydowana większość pacjentów czuje to samo co przy plombowaniu. Drżenie, nacisk, zmęczenie od długo otwartych ust. I tyle. Znieczulenie miejscowe wyłącza nerw zęba i okolicę. Nawet samo ukłucie staramy się najpierw ukryć pod żelem znieczulającym.
Czy u każdego tak jest? Nie. Bardzo mocno zapalone zęby, zwłaszcza dolne trzonowce, czasem nie drętwieją od pierwszej dawki. Wiemy o tym i jesteśmy przygotowani. Podajemy dodatkowy środek, czekamy kilka minut, w razie potrzeby zmieniamy technikę znieczulenia. Mamy do Ciebie prośbę, jeśli cokolwiek poczujesz, podnieś rękę. Bohaterstwo nikomu nie pomaga, przerwiemy i dołożymy znieczulenie.
"Jak dojdziecie do nerwu, to ja wejdę na sufit?" Gdy to słyszymy, odpowiadamy zawsze tak samo. Zanim dotrzemy do nerwu, ta okolica jest już znieczulona, a jeśli nie jest, nie kontynuujemy.
Kilka dni po zabiegu to osobny temat i omówiliśmy go niżej. W skrócie, lekki dyskomfort może się pojawić i jest to normalne.
Jak wygląda leczenie kanałowe krok po kroku?
Każdy lekarz ma swoją kolejność, ale podstawowy porządek jest mniej więcej taki sam. W naszych klinikach wygląda to tak.
- Badanie i RTG. Wykonujemy test na zimno i opukiwanie ząbka. Robimy zdjęcie przywierzchołkowe, a w razie potrzeby panoramiczne lub tomografię trójwymiarową.
- Znieczulenie. Okolica zostaje znieczulona i nie przechodzimy dalej, dopóki nie mamy pewności, że ząb całkowicie zdrętwiał.
- Koferdam. Wokół zęba zakłada się cienką gumową osłonę. Dzięki niej ślina nie dostanie się do kanału, a małe narzędzia i płyn do płukania nie trafią do gardła.
- Dostęp i oczyszczenie. Usuwamy próchnicę, docieramy do komory miazgi od strony korony i odnajdujemy ujścia kanałów.
- Pomiar długości. Specjalnym urządzeniem elektronicznym, zwanym lokalizatorem wierzchołka, mierzymy każdy kanał z dokładnością do milimetra.
- Opracowanie i płukanie. Cienkimi pilnikami poszerzamy kanały, a między kolejnymi etapami obficie płuczemy je roztworami antyseptycznymi.
- Wypełnienie kanałów. Osuszone kanały wypełniamy materiałem przypominającym kauczuk, zwanym gutaperką, wraz z uszczelniaczem.
- Odbudowa i kontrolne RTG. Zamykamy wejście do zęba, a ostatnim zdjęciem sprawdzamy, czy kanały są wypełnione aż do końca.
Nie zrażaj się widokiem pilników. Poruszając się w kanale tam i z powrotem, zeskrobują zakażoną zębinę ze ścian i nadają kanałowi równy kształt stożka, w którym wypełnienie dobrze się trzyma. Ta praca jest bliższa dokładnemu sprzątaniu niż toczeniu na tokarce. W niektórych przypadkach pracujemy ręcznie, w innych elastycznymi pilnikami maszynowymi z niklowo-tytanowego stopu. Wybór zależy od krzywizny kanału.
Dodajmy jeszcze jedno. Dla części pacjentów koferdam jest nieco duszący. Oddychasz swobodnie nosem, osłona odsłania tylko ząb. Jeśli masz zatkany nos, na przykład z powodu wiosennej alergii, powiedz o tym na początku, a dostosujemy sposób pracy.
Leczenie kanałowe, ile wizyt trzeba i czy da się za jednym razem?
Liczbę wizyt wyznaczają dwie rzeczy. Ile kanałów ma ząb i ile stanu zapalnego zgromadziło się w środku. Naszkicujemy przybliżoną tabelę, ale Twój ząb może nie pasować dokładnie do żadnego wiersza, więc bez zdjęcia nie wypada mówić nic pewnego.
| Sytuacja | Zwykle potrzeba |
|---|---|
| Ząb przedni, miazga żywa, ale zapalna | Najczęściej jedna wizyta, 45-60 minut |
| Przedtrzonowiec | Jedna albo dwie wizyty |
| Trzonowiec z zapaleniem, bez ropnia | Jedna albo dwie wizyty, 60-90 minut każda |
| Ropień przy końcu korzenia, przetoka, obrzęk | Zazwyczaj dwie lub trzy wizyty, między nimi lek w kanale |
| Ząb leczony wcześniej (leczenie powtórne) | Dwie lub więcej wizyt |
Przy zębach z ropniem się nie spieszymy. Na pierwszej wizycie oczyszczamy kanały i zakładamy lek przeciwbakteryjny, ząb zamykamy wypełnieniem tymczasowym, Ty wracasz do domu, a po tygodniu lub dwóch, gdy stan zapalny się uspokoi i przetoka zniknie, wypełniamy korzenie na stałe. Nie ma pośpiechu. Przegląd Cochrane, który zestawia badania porównujące leczenie jednowizytowe z wielowizytowym, pokazuje, że oba sposoby sprawdzają się w odpowiednio dobranych przypadkach. Kluczowe jest właściwe dobranie przypadku.
Dla pacjentów spoza Stambułu i z zagranicy układamy plan pod ich pobyt. Dni między wizytami da się wykorzystać na inne zabiegi, o ile stan zęba na to pozwala.
Czy po zabiegu będzie bolało i jak długo?
Może.
W pierwszych 2-3 dniach po zabiegu wrażliwość zęba jest dość częsta. Zwłaszcza przy nagryzaniu. Tkanki na końcu kanału zostały przed chwilą oczyszczone i trochę podrażnione. Zazwyczaj wystarcza prosty lek przeciwbólowy zalecony przez lekarza, a każdy kolejny dzień jest lepszy od poprzedniego.
Do nas warto zadzwonić w takich sytuacjach. Ból narasta z dnia na dzień, pojawił się obrzęk twarzy, wypełnienie tymczasowe wypadło albo ząb "za wcześnie dotyka" przy zagryzaniu. To ostatnie koryguje się prostym zabiegiem, kilka minut pracy.
Dwa słowa o antybiotykach. Nie w każdym przypadku są potrzebne. Jeśli nie ma rozlewającego się obrzęku ani gorączki, lekarz może go nie przepisać i jest to świadoma decyzja. Niepotrzebne antybiotyki szkodzą i Tobie, i wszystkim wokół.
Na co zwracać uwagę po leczeniu kanałowym i kiedy można jeść?
Dopóki nie minie znieczulenie, czyli przez około 2-3 godziny, nie jedz. Możesz niepostrzeżenie przygryźć język albo policzek. U dzieci zdarza się to często, u dorosłych również.
Pierwsze dni po zabiegu
Nie gryź twardych rzeczy leczonym zębem. Orzechy, pestki i twarde skórki chleba niech poczekają. Przy wypełnieniu tymczasowym nie żuj też gumy. Szczotkuj zęby jak zawsze i nie omijaj tej okolicy. Papierosy spowalniają gojenie, więc jeśli możesz, zrób sobie kilka dni przerwy.
Najważniejsze ostrzeżenie jest takie. Wypełnienie korzeni nie oznacza, że ząb jest skończony. Ząb wypełniony w środku, a od góry zamknięty tylko tymczasowo, jeśli nie dostanie trwałej odbudowy, może pęknąć, a od góry znów zacznie przeciekać. Część pacjentów, którzy po ustąpieniu bólu mówią "przecież już nie boli" i nie przychodzą na ostatnią wizytę, wraca po roku ze złamanym zębem. Nie chcielibyśmy, żeby Cię to spotkało.
Czy ząb po leczeniu kanałowym musi mieć koronę?
Nie każdy, ale większość zębów tylnych tak.
Leczony ząb stracił część tkanek. Usunięto próchnicę, wykonano otwór, często wyjęto starą, dużą plombę. Ponieważ w środku nie jest już żywy, z czasem staje się też nieco bardziej kruchy. Zęby trzonowe przenoszą większość siły żucia, więc korona obejmująca zewnętrzną powierzchnię zęba, a przynajmniej wypełnienie chroniące brzegi (onlay), znacząco wydłuża jego życie.
W zębach przednich, gdzie ubytek jest niewielki, wystarczy estetyczne wypełnienie. Decyzję podejmujemy na podstawie grubości zdrowych ścian, które zostały w zębie. Z tyłu najczęściej korzystamy z wytrzymałości korony cyrkonowej, a w miejscach, gdzie liczy się widoczność, możemy wybrać koronę ze szkła ceramicznego. Który materiał będzie dla Ciebie właściwy, zależy od położenia zęba i od tego, jak się zgryzasz.
Leczenie kanałowe czy usunięcie zęba?
"Niech Pan wyrwie." Tylko tego chciał nasz poniedziałkowy pacjent.
Na krótką metę usunięcie wygląda szybciej, to prawda. Ale puste miejsce ma swoją cenę. Sąsiednie zęby z czasem przechylają się ku szczelinie, ząb z przeciwległej szczęki wydłuża się, układ zwarcia się rozregulowuje. Żeby zamknąć lukę, trzeba potem implantu albo mostu. Każde z tych rozwiązań jest dłuższe i wymaga więcej wizyt niż jedno leczenie kanałowe.
Jeśli własny ząb da się uratować, naszym pierwszym wyborem jest jego zachowanie. NHS również opisuje to leczenie jako alternatywę dla usunięcia zęba i zaznacza, że w odpowiednich warunkach leczone zęby mogą przez wiele lat pozostawać w jamie ustnej.
A kiedy zalecamy ekstrakcję? Gdy w korzeniu jest pionowe pęknięcie, ząb jest zniszczony próchnicą poniżej linii dziąsła, a otaczająca go kość uległa poważnemu zanikowi. W takich sytuacjach oczyszczanie kanałów utrzyma ząb tylko kilka miesięcy dłużej i niepotrzebnie zużyje Twoje wizyty. Powiedzenie tego wprost to nasza praca.
Jakie są ryzyka i kiedy potrzebne jest ponowne leczenie kanałowe?
To rutynowy zabieg. Ale jak każda procedura medyczna ma swoje ograniczenia i lepiej podejmować decyzję, znając je.
- Przeoczony kanał. Zwłaszcza w górnych trzonowcach mogą występować bardzo cienkie dodatkowe kanały. Nieoczyszczony kanał może później sprawiać kłopoty. Praca pod powiększeniem i obrazowanie trójwymiarowe zmniejszają to ryzyko.
- Złamanie pilnika. W bardzo krętych kanałach koniec cienkiego pilnika może pozostać w środku. Często udaje się go wydobyć albo ominąć, pacjent zawsze zostaje o tym poinformowany.
- Pęknięcie korzenia. Czasem rysa zauważona w trakcie leczenia lub po nim zmienia dalsze losy zęba.
- Przeciek od góry. Jeśli trwała plomba albo korona się opóźnia, bakterie mogą ponownie dostać się do środka.
Gdy na zdjęciu przy końcu dawno wypełnionego korzenia pojawi się nowe ognisko zapalne, w wielu przypadkach stare wypełnienie usuwa się, a kanały oczyszcza od nowa. Nazywamy to leczeniem powtórnym. Trwa trochę dłużej niż pierwsze leczenie, czasem nie mieści się w jednej wizycie. Jeśli zmiana przy wierzchołku jest uparta, jedną z opcji bywa mały zabieg chirurgiczny (resekcja wierzchołka korzenia).
Od czego zależy cena leczenia kanałowego?
To drugie najczęstsze pytanie przez telefon. Nie podajemy tu żadnych kwot. Przepisy o promocji usług zdrowotnych na to nie pozwalają, a kwota podana bez obejrzenia zęba i tak niczego Ci nie mówi.
Za to chętnie wymienimy, co wpływa na koszt. Ile kanałów ma ząb, jak bardzo są kręte lub zwapnione, czy to pierwsze leczenie, czy powtórne, ile wizyt będzie potrzebnych. Czy konieczna jest tomografia trójwymiarowa? Czy po leczeniu ząb dostanie plombę, czy koronę? Każdy z tych elementów wpływa i na czas, i na koszt.
Teraz zapewne jest jasne, dlaczego praca przy trzonowcu trwa dłużej niż przy zębie przednim. Trzy, cztery kanały, każdy z osobnym pomiarem i osobnym oczyszczeniem. Jeśli prześlesz nam zdjęcie rentgenowskie, możemy z góry omówić, które pozycje dotyczą Twojego zęba.
Do której kliniki w Stambule możesz przyjść?
Jeśli mieszkasz po europejskiej stronie, bliżej będzie do kliniki w Haliç, a po stronie azjatyckiej, szczególnie w okolicach Kartal, Pendik i Tuzla, do kliniki w Pendiku. Gdy zadzwonisz rano po bólu, który zaczął się w nocy, staramy się znaleźć godzinę jeszcze tego samego dnia. Mówimy to nie jako obietnicę reklamową, ale jako sposób, w jaki pracujemy. W bardzo ruchliwe dni czasem trzeba chwilę poczekać.
Jeśli brakuje Ci zębów albo któryś ząb nie nadaje się do uratowania i będzie usunięty, możemy podczas tej samej konsultacji omówić także leczenie implantologiczne.
Najczęstsze pytania
Czy leczenie kanałowe boli?
W dobrze znieczulonym zębie podczas zabiegu zwykle czuje się tylko nacisk i drżenie. W bardzo zapalnych zębach znieczulenie może działać z opóźnieniem i wtedy podaje się dodatkową dawkę. W ciągu kilku dni po zabiegu może pojawić się lekki dyskomfort.
Leczenie kanałowe, ile wizyt trzeba?
W zębach przednich zazwyczaj wystarcza jedna wizyta. W trzonowcach i przy ropniu przy końcu korzenia potrzebne mogą być dwie lub trzy wizyty. Dokładna liczba wyjaśnia się po badaniu i zdjęciu rentgenowskim.
Kiedy po leczeniu kanałowym można jeść?
Trzeba poczekać, aż minie drętwienie, czyli około 2-3 godziny. Przy wypełnieniu tymczasowym nie należy gryźć twardych pokarmów leczoną stroną. Do czasu założenia trwałej plomby lub korony ząb trzeba chronić.
Ile dni boli ząb po leczeniu kanałowym?
Wrażliwość przy nagryzaniu zwykle słabnie w ciągu 2-3 dni. Jeśli ból narasta z dnia na dzień albo pojawia się obrzęk twarzy, trzeba skontaktować się z kliniką.
Czy po leczeniu kanałowym trzeba założyć koronę?
W zębach trzonowych i przedtrzonowych, gdzie ubytek tkanek jest duży, najczęściej zaleca się koronę albo wypełnienie obejmujące brzegi. W zębach przednich z niewielkim ubytkiem może wystarczyć estetyczne wypełnienie. O decyzji przesądzają zdrowe ściany zęba.
Czy w ciąży można wykonać leczenie kanałowe?
Gdy występuje ból i stan zapalny, za dogodniejszy uważa się drugi trymestr. Konieczne zdjęcia wykonuje się w fartuchu ochronnym, a znieczulenie dobiera w porozumieniu z ginekologiem. W nagłych sytuacjach czekanie może być groźniejsze niż rozprzestrzenianie się zapalenia.
Co zrobić, gdy wypadnie wypełnienie tymczasowe?
Zadzwoń do kliniki i umów się na szybkie ponowne zamknięcie zęba. Do otwartego kanału mogą przedostać się ślina i bakterie, co może doprowadzić do konieczności powtórzenia leczenia.
Dlaczego ząb po leczeniu kanałowym zmienia kolor?
Resztki tkanki i niektóre materiały pozostające w martwym zębie mogą z czasem nadać mu szary odcień. W zębach przednich takie przebarwienie można usunąć wybielaniem wewnętrznym albo koroną.
Czy lepiej usunąć ząb?
Usunięcie zęba, który można uratować, prowadzi do przesuwania się sąsiednich zębów i do późniejszej potrzeby implantu lub mostu. Przy pionowym pęknięciu korzenia albo dużym zaniku kości ekstrakcja bywa lepszym wyborem.
Ile zdjęć rentgenowskich wykonuje się w trakcie leczenia?
Zwykle kilka małych zdjęć przywierzchołkowych, przed leczeniem, przy pomiarze długości kanału i po wypełnieniu. Dawka tych zdjęć jest bardzo niska, a w razie potrzeby można zlecić także tomografię trójwymiarową.
W ten poniedziałkowy poranek nasz pacjent w końcu zrezygnował z usunięcia zęba. U drzwi zatrzymał się jeszcze i zapytał "Panie doktorze, a czy dziś w nocy będę mógł spać?". Powiedzieliśmy, że tak. Na ostatnią wizytę też nie zapomniał przyjść, a właśnie to było najważniejsze.
Jeśli ząb pulsuje albo w innej klinice zaproponowano Ci leczenie kanałowe, prześlij nam zdjęcie rentgenowskie, a przejrzymy je razem z lekarzem. Strona kontaktowa
