Implanty zębowe, co trzeba wiedzieć przed zabiegiem, ryzyko i pytania do lekarza

W zeszły wtorek, tuż przed południem, do naszej kliniki nad Złotym Rogiem w Stambule wszedł pan po czterdziestce. W ręku trzymał kartkę A4 złożoną czterokrotnie, z plamą po herbacie na brzegu. Usiadł, włożył okulary i wygładził ją na kolanie. „Przepraszam, całą noc nie spałem, spisałem wszystko, co mi przyszło do głowy.” Czternaście pytań, pisanych długopisem. Pod niektórymi dwie kreski.

Powiem szczerze, ta kartka powiedziała mi więcej niż niejedna broszura. Stało na niej wszystko, o co ludzie naprawdę pytają, zanim zdecydują się na implanty zębowe. „Mam cukrzycę, czy to w ogóle wchodzi w grę?” „A jak nie rzucę palenia?” „Jak wejdę do rezonansu, to implant mi się nie nagrzeje?” Żadne z tych pytań nie było głupie.

Poniżej przechodzę przez tę listę w kolejności, w jakiej rozmawiamy w gabinecie, i dorzucam kilka pytań od siebie. Jeśli ciekawi Państwa, czym w ogóle jest implant i jak wygląda jego wszczepianie krok po kroku, opisaliśmy to w tekście implant zębowy, co to jest i jak się go wszczepia. Tutaj zajmujemy się czym innym, czyli chwilą przed decyzją. Zanim ktoś podpisze zgodę, umówi termin albo po raz kolejny przewróci się w nocy z boku na bok, myśląc o tych pytaniach.

Na co zwrócić uwagę przed wszczepieniem implantów zębowych?

To było pierwsze pytanie na liście. Najogólniejsze.

Luka w uzębieniu to nie tylko brak zęba. Pod spodem jest kość, po bokach sąsiednie zęby, naprzeciwko zęby z drugiego łuku. Do tego Państwa nawyki. Implant posłuży wiele lat bez kłopotów tylko wtedy, gdy wszystkie te elementy policzy się przy jednym stole. Jeśli patrzymy wyłącznie na to, czy śruba ładnie weszła w kość, po kilku latach można się mocno zdziwić.

Na pierwszej wizycie pytamy o ogólny stan zdrowia, przyjmowane leki, wysokość i szerokość kości, stan dziąseł i o to, czy ktoś zaciska zęby w nocy. Pytamy też o oczekiwania. „Za trzy tygodnie ślub córki, ząb z przodu ma być gotowy” i „nigdzie mi się nie spieszy, ma być solidnie” to dwa różne plany leczenia.

Zdjęcie panoramiczne (pantomogram) daje pierwsze wrażenie, nic więcej. Planując leczenie implantologiczne, w większości przypadków prosimy jednak o trójwymiarową tomografię komputerową. Płaski obraz nie pokaże, jak szeroka jest kość, którędy dokładnie biegnie nerw ani jak nisko schodzi zatoka. Długości implantu nie chcemy dobierać na oko.

Przeciwwskazania do implantów, kto się nie kwalifikuje?

Grupa, której mówimy twarde „nie”, jest mniejsza, niż się zwykle sądzi. Za to sytuacji, w których zabieg trzeba odłożyć albo zastosować dodatkowe środki ostrożności, jest sporo, i właśnie w tych szczegółach kryje się ryzyko związane z implantami.

U młodych ludzi, u których kość jeszcze rośnie, czekamy. Implant wstawiony w rosnącą szczękę stoi w miejscu, a własne zęby wokół niego przesuwają się razem ze wzrostem. Po kilku latach ząb na implancie wygląda, jakby się cofnął względem sąsiadów. Dlatego zwykle czekamy do 17-18 roku życia. Górnej granicy wieku nie ma. Mieliśmy pacjentów po osiemdziesiątce, którzy regularnie brali leki i nie odpuszczali porannego spaceru nad wodą. O wszystkim decyduje raczej ogólny stan zdrowia niż data urodzenia.

W ciąży nie wykonujemy planowych zabiegów chirurgicznych. Nie ma tu żadnego pośpiechu, to nie jest zabieg na wczoraj.

Tabela poniżej pokazuje sytuacje, które najczęściej spotykamy w gabinecie, i to, co zwykle wtedy robimy. Każdego pacjenta oceniamy osobno, tabela nie jest regulaminem.

Sytuacja	Co to oznacza	Co zwykle robimy
Dobrze kontrolowana cukrzyca	Gojenie może przebiegać nieco wolniej	Pracujemy według normalnego planu, na podstawie aktualnych wyników
Niewyrównana cukrzyca	Rośnie ryzyko zakażenia i braku zrostu z kością	Odkładamy zabieg do czasu poprawy wyników
Leki rozrzedzające krew	Kontrola krwawienia nabiera znaczenia	Sami leku nie odstawiamy, rozmawiamy z lekarzem, który go przepisał
Doustne leki na osteoporozę	Rzadko zaburzenia gojenia kości szczęki	Ustalamy rodzaj leku i czas stosowania i decydujemy wspólnie
Dożylne leki działające na kości	Poważne ryzyko dla kości szczęki	Najczęściej omawiamy rozwiązania inne niż implanty
Radioterapia okolicy głowy i szyi	Kość jest słabiej ukrwiona	Decyzję podejmujemy bardzo ostrożnie, razem z onkologiem
Ciąża	To nie jest dobry czas na planowy zabieg chirurgiczny	Odkładamy na okres po porodzie
Nieleczona choroba dziąseł	Bakterie mogą przenieść się na implant	Najpierw leczymy dziąsła

Czy cukrzyca i nadciśnienie wykluczają implanty?

Trzecie pytanie na kartce i to z podwójnym podkreśleniem. Pewnie ktoś z rodziny rzucił, że „cukrzykowi implant się nie przyjmie”.

Przyjmie się. Jest tylko jeden warunek, ale poważny.

Między kimś, kto trzyma cukier w ryzach lekami albo insuliną, a kimś, kto cukrzycy nie ma, z punktu widzenia implantu nie widzimy wielkiej różnicy. Prawdziwym kłopotem jest cukrzyca niewyrównana. Gdy poziom glukozy stale jest wysoki, rana goi się późno, rośnie skłonność do zakażeń, a kość wolniej zrasta się z implantem. Dlatego od pacjentów z cukrzycą prosimy o wynik hemoglobiny glikowanej (HbA1c), czyli średniej z ostatnich trzech miesięcy. Jeśli wartość jest wysoka, najpierw wizyta u diabetologa albo internisty. My poczekamy, implant też.

Z nadciśnieniem sprawa jest prostsza. Jeśli ktoś regularnie bierze leki, a ciśnienie mieści się w normie, przeszkody nie ma. W dniu zabiegu proszę zażyć leki jak zawsze, zjeść śniadanie i nie przychodzić na czczo. W fotelu mierzymy ciśnienie jeszcze raz. Jeśli wyjdzie za wysokie, odesłanie pacjenta do domu bez zabiegu nie jest dla nas żadnym problemem, spotkamy się za tydzień.

Czy przyjmowane leki mają wpływ na implanty?

Mogą, i to czasem poważnie. Dlatego na pierwszą wizytę prosimy o przyniesienie opakowań po lekach w jednej reklamówce. „Taka mała biała tabletka” nic nam nie mówi, za to substancja czynna wypisana na pudełku mówi bardzo dużo.

Szczególną uwagę zwracamy na dwie grupy.

Pierwsza to leki rozrzedzające krew. To szeroka rodzina, od aspiryny po nowoczesne doustne leki przeciwkrzepliwe. Nigdy nie należy ich odstawiać na własną rękę. Podnoszenie ryzyka dla serca czy naczyń w imię implantu byłoby wyjątkowo nierozsądne. W wielu przypadkach da się pracować bez odstawiania leku, miejscowo opanowując krwawienie szwami i materiałami wspierającymi skrzep, a gdy trzeba, dzwonimy do lekarza, który lek przepisał, i decydujemy razem.

Druga grupa to preparaty hamujące utratę masy kostnej, stosowane w osteoporozie i w niektórych terapiach nowotworowych. Należą do nich bisfosfoniany i denosumab. Rzadko, ale jednak, takie leki prowadzą do ran w obrębie szczęki, które nie chcą się zagoić, a w literaturze nazywa się to martwicą kości szczęki związaną z lekami. Stanowisko Amerykańskiego Stowarzyszenia Chirurgów Jamy Ustnej i Szczękowo-Twarzowych z 2022 roku pokazuje, że ryzyko bardzo się zmienia w zależności od rodzaju leku, dawki i czasu stosowania. Przy tabletkach na osteoporozę, przyjmowanych raz w tygodniu albo raz w miesiącu, jest niskie. Przy lekach podawanych dożylnie, w dawkach stosowanych w leczeniu nowotworów, wyraźnie wyższe.

Kiedy ktoś mówi „raz w roku dostaję kroplówkę, nie pamiętam, jak się nazywa”, zapala nam się żółte światło. Dopóki nie poznamy nazwy tej kroplówki, o implantach nie rozmawiamy.

Czy palacz może mieć implanty zębowe?

Może. Łatwo powiedzieć „proszę rzucić”, wiem. Ale tu muszę być szczery, bo to pytanie, przy którym najbardziej liczy się na wymijającą odpowiedź. Pan czytał je, nie podnosząc oczu znad kartki.

Papierosy zmniejszają ukrwienie w jamie ustnej, więc dziąsło i kość dostają mniej tlenu, którego potrzebują do gojenia, a rana zasklepia się wolniej i gorzej radzi sobie z bakteriami. Przegląd systematyczny dotyczący palenia i implantów wykazał, że u palaczy utrata implantu zdarza się istotnie częściej niż u osób niepalących. Z czasem częściej pojawia się też stan zapalny wokół implantu. Ryzyko rośnie razem z dawką, pięć papierosów dziennie to nie to samo co dwie paczki.

Nasza prośba jest prosta. Przestać najpóźniej tydzień przed zabiegiem i, jeśli się da, nie wracać do palenia przez cały czas zrostu z kością. W żuchwie to zwykle 2-3 miesiące, w szczęce 3-6 miesięcy. Zdarza się, że ktoś mówi, że tak długo nie wytrzyma, i rozumiem. Wtedy niech to będzie chociaż pierwsze dwa tygodnie. W dniach, gdy rana się zamyka, nawet jeden papieros obciąża tkankę przy linii szwów.

E-papierosy i tytoń podgrzewany także nie są niewinne, bo nikotyna nadal zwęża naczynia. W informatorze Światowej Organizacji Zdrowia o zdrowiu jamy ustnej tytoń znalazł się wśród głównych czynników ryzyka chorób jamy ustnej.

Co zrobić, gdy brakuje kości pod implant?

Po usunięciu zęba kość w tym miejscu z czasem zanika. Po cichu. Tam, gdzie trzonowca brakowało latami, bywa, że nie zostaje już szerokość potrzebna do wszczepienia implantu. W tylnym odcinku górnej szczęki zatoka obniża się i wysokość kości może spaść do kilku milimetrów.

W takich sytuacjach wchodzą w grę dodatkowe zabiegi, takie jak przeszczep kości i podniesienie dna zatoki. Czasem robi się je podczas tej samej wizyty co wszczepienie, czasem najpierw układa się materiał kościozastępczy i czeka kilka miesięcy. Nie powiem, który wariant będzie potrzebny, dopóki nie zobaczę tomografii. Dlatego na pytanie przez telefon „czy będzie przeszczep?” nie umiemy odpowiedzieć stanowczo, i nie jest to unik.

U osób, którym brakuje wszystkich zębów, a kość mocno zanikła, możliwe są plany z pochyło wprowadzonymi implantami, dzięki którym można obejść się bez przeszczepu. Opisaliśmy to osobno, w opisie metody All-on-4.

Czy implant można wszczepić od razu po usunięciu zęba i czy ząb w jeden dzień to prawda?

Szóste pytanie. Obok drobnym, trochę nieśmiałym pismem dopisano „widziałem na Instagramie”.

Mieszają się tu dwie różne sprawy. Pierwsza to wszczepienie implantu podczas tej samej wizyty, na której usuwa się ząb, czyli implant natychmiastowy. Da się to zrobić, jeśli w korzeniu usuniętego zęba nie ma czynnego stanu zapalnego, ściany kostne wokół są zachowane, a implant mocno osadza się w kości. Oszczędza to pacjentowi drugiego zabiegu i miesięcy czekania.

Druga sprawa to założenie zęba na implancie jeszcze tego samego dnia. Też jest możliwe, tylko warunki są ostrzejsze. Implant musi od początku osadzić się dostatecznie stabilnie, a zgryz musi na to pozwalać. Taki ząb jest tymczasowy i przez kilka miesięcy nie wolno nim gryźć. Czyli to, co dostaje się w jeden dzień, jest rozwiązaniem estetycznym, a nie zębem do żucia. Docelowa korona powstaje dopiero po zakończeniu zrostu z kością.

Lubię obciążenie natychmiastowe, szczególnie w zębach przednich. Ale nie w każdych ustach. Komuś ze słabą kością, zaciskającemu zęby w nocy albo przychodzącemu z zainfekowanym korzeniem powiedzieć „zróbmy od razu” to żadna przysługa.

Implant tytanowy czy cyrkonowy?

Zdecydowana większość implantów jest wykonana z tytanu albo ze stopu tytanu. Zdolność tytanu do zrastania się z kością jest znana od dawna, to dla tego materiału mamy najdłuższe dane z obserwacji, a pod mikroskopem widać, że jego powierzchnia wcale nie jest gładka, tylko chropowata i porowata. Komórki kostne czepiają się tych zagłębień.

Implant cyrkonowy jest ceramiczny i biały. U osób z cienkim dziąsłem w odcinku przednim jego zaletą jest brak szarego prześwitu. To także opcja dla niewielu osób z udokumentowaną alergią na tytan. Z drugiej strony większość takich implantów powstaje w jednym kawałku, kąta nie da się potem skorygować, a dane z długiej obserwacji są skromniejsze niż dla tytanu.

U pacjentów, którzy mówią „mam alergię na metale”, w większości przypadków kłopot sprawia w rzeczywistości nikiel. Pasek od zegarka, sprzączka od paska, tania biżuteria. Alergia na tytan jest naprawdę bardzo rzadka. W razie wątpliwości najpierw testy alergiczne, potem decyzja.

Czy z implantem można zrobić rezonans i czy piszczy na lotnisku?

Przy tym pytaniu uśmiech sam ciśnie się na twarz, bo słyszymy je mniej więcej raz w miesiącu. Krótko, nie, nie nagrzewa się.

Tytan nie jest metalem magnetycznym. Osoba z implantem może wejść do rezonansu, implant nie jest przyciągany, nie nagrzewa się i nie przesuwa. Tylko w badaniu okolicy szczęk i twarzy obraz wokół implantu bywa lekko zniekształcony. Wystarczy przed badaniem powiedzieć technikowi o implancie. Osobną sprawą są magnetyczne zatrzaski stosowane w niektórych protezach, o nich trzeba poinformować z wyprzedzeniem.

Na lotnisku implanty zębowe zwykle nie uruchamiają bramki. Sprzączka od paska ma w sobie znacznie więcej metalu.

Czy organizm odrzuca implanty zębowe?

Słowo „odrzucenie” słyszymy bardzo często. Układ odpornościowy nie atakuje implantu tak, jak przeszczepionego narządu. Dzieje się coś innego, a znajomość przyczyn ułatwia zapobieganie.

Problem z pierwszych miesięcy to brak zrostu implantu z kością. Najczęściej widzimy wczesne zakażenie, papierosy wypalone zaraz po zabiegu, zbyt luźne osadzenie implantu na samym początku albo obciążenie żuciem, zanim zrost się zakończy. Implant zaczyna się wtedy ruszać i trzeba go usunąć, a po wygojeniu okolicy można spróbować ponownie.

To, co pojawia się po latach, nazywa się periimplantitis. Można o tym myśleć jak o chorobie dziąseł wokół naturalnych zębów, tyle że wokół implantu. Gromadzi się płytka, dziąsło krwawi i puchnie, a po cichu zaczyna się utrata kości. Wykryte wcześnie, daje się opanować oczyszczaniem i leczeniem dziąseł. Przy zbyt późnej reakcji implant można stracić.

Jeszcze jedna ważna rzecz. Kto ma w ustach chorobę dziąseł, przed implantem musi ją wyleczyć. Te same bakterie zasiedlą okolicę nowego implantu.

Jak długo służy implant i co skraca jego żywotność?

„Na całe życie?” to pytanie też było na liście. Nie obiecuję, nikt nie może. Dobrze zaplanowany i regularnie pielęgnowany implant potrafi zostać w ustach bardzo wiele lat, widujemy implanty, które służą od kilkudziesięciu lat. Ale to, co go skraca, też jest dobrze znane.

Na pierwszym miejscu higiena. Implant nie ulega próchnicy, za to dziąsło wokół niego może się zapalić. Szczotkowanie dwa razy dziennie, szczoteczka międzyzębowa albo irygator po bokach implantu, wieczorna rutyna, której się nie opuszcza.

Zaciskanie zębów to drugi duży wróg. Naturalny ząb ma w korzeniu odrobinę sprężystości, implant jej nie ma. Kto zgrzyta zębami w nocy, obciąża zarówno porcelanę na implancie, jak i śrubę. Jeśli rano czują Państwo zmęczenie szczęki, ból skroni albo widzą starte zęby, proszę powiedzieć, przygotujemy szynę na noc.

Odkładanie kontroli to cichy czynnik ryzyka. Przegląd i higienizacja co pół roku, a w razie potrzeby zdjęcie rentgenowskie, to jedyny sposób, żeby wychwycić kłopot wcześnie, bo utrata kości wokół implantu często nie boli i potrafi postępować po cichu.

Pierwsze dni po wszczepieniu implantu, co jeść i czego unikać?

Pojedynczy implant wszczepiany w znieczuleniu miejscowym ma niewiele wspólnego z przerażającym obrazem, jaki przywołuje słowo „operacja”. Dla większości pacjentów przebieg jest podobny do usunięcia zęba, a bywa nawet łagodniejszy. Gdy znieczulenie przestaje działać, pojawia się tępy ból, a niewielki obrzęk w pierwszych dwóch-trzech dniach jest normalny. Lek przeciwbólowy zalecamy wziąć, zanim znieczulenie zupełnie zejdzie.

W pierwszym dniu przykładamy do policzka z zewnątrz lód, piętnaście minut tak, piętnaście minut przerwy. Tego dnia żadnej gorącej zupy ani herbaty, ma być letnia. Dobrze sprawdzają się jogurt, cacık (rzadszy kuzyn tzatzików, czyli jogurt z ogórkiem i czosnkiem), budyń, puree ziemniaczane i letnia zupa z soczewicy. Po stronie, po której był zabieg, nie należy żuć. A żeby znowu kupić sobie simita, sezamowy obwarzanek, i zjeść go w Eminönü w oczekiwaniu na prom, trzeba będzie uzbroić się w cierpliwość na kilka tygodni, proszę wybaczyć.

Łaźnia turecka, sauna i ciężki trening odpadają na pierwsze dni. Mecz na orliku też może poczekać. Pierwszego dnia nie płuczemy ust. Nazajutrz delikatnie, letnią słoną wodą albo płukanką, którą zaleci lekarz. Szwy zdejmuje się zwykle po 7-10 dniach.

Prośba na wieczór przed zabiegiem

Proszę zjeść lekką kolację, a rano śniadanie. Stałych leków nie odstawiać bez uzgodnienia z nami. Jeśli to możliwe, bez alkoholu i wcześnie do łóżka. Gdy w drodze do domu towarzyszy ktoś bliski, ten dzień jest o wiele łatwiejszy.

Od czego zależy koszt implantu i dlaczego u każdego jest inny?

To pytanie stało na liście na samym końcu. U większości ludzi stoi na samej górze.

Nie podajemy tu kwot i są ku temu dwa powody. Pierwszy jest prawny, przepisy o reklamie i informowaniu o usługach zdrowotnych nie pozwalają na ogłaszanie cen. Drugi, moim zdaniem ważniejszy. Każda liczba podana bez badania i bez tomografii okazuje się albo za niska, albo za wysoka.

Na łączną kwotę wpływają mniej więcej takie elementy.

• Ile implantów jest potrzebnych i w którym miejscu mają zostać wszczepione
• Czy potrzebny będzie przeszczep kości albo podniesienie dna zatoki
• Rodzaj uzupełnienia na implantach, czyli pojedyncza korona, most albo stała proteza całego łuku
• Materiał, z którego wykonane jest uzupełnienie
• Czy na czas zrostu chce się mieć ząb tymczasowy
• Zabiegi, które trzeba wykonać wcześniej, czyli ekstrakcje, leczenie kanałowe albo leczenie dziąseł

Czasem zamiast implantu rozsądniejszy okazuje się most albo proteza ruchoma. Jak się to waży, omówiliśmy w tekście implant czy most, a o protezach ruchomych i stałych też można poczytać.

Pytania do lekarza przed wszczepieniem implantów

W kartce naszego pacjenta nie było kilku pytań, które dopisuję od siebie. Przed wszczepieniem implantu proszę się nie wahać i je zadać. Nie przeszkadzają nam, ułatwiają pracę.

1. Czy będzie wykonana tomografia i na jakiej podstawie powstał plan?
2. Ile implantów jest potrzebnych i dlaczego akurat tyle?
3. Czy będzie potrzebny przeszczep kości albo zabieg na zatoce?
4. Czy na czas zrostu zostanie luka, czy dostanę ząb tymczasowy?
5. Czy ząb na implancie będzie przykręcany, czy cementowany?
6. Czy dostanę kartę implantu?
7. Jak często będą kontrole?
8. Do kogo zadzwonię w pierwszej kolejności, jeśli coś się wydarzy?

Kartę implantu wyjaśnię dokładniej. Zapisana jest na niej nazwa użytego systemu, średnica, długość i numer seryjny implantu. Załóżmy, że po latach przeprowadzą się Państwo do innego miasta, a śruba się poluzuje. Jeśli tamtejszy lekarz nie wie, jakimi elementami ma pracować, prosta sprawa może utknąć w martwym punkcie. Zdjęcie karty proszę też zachować w telefonie.

Warto zapytać również, kto będzie prowadził leczenie. Czy ten, kto operuje, i ten, kto wykonuje uzupełnienie, pracują w jednym zespole i ze sobą rozmawiają? Chirurgia to połowa pracy. Jeśli ząb na górze nie zostanie zaprojektowany z uwzględnieniem zgryzu, ruchów żuchwy i nawyków higienicznych, nawet pięknie osadzony w kości implant z czasem będzie niepotrzebnie przeciążany.

Tego wtorku przeszliśmy przez dwanaście z czternastu pytań z kartki. Pozostałe dwa pacjent skreślił sam, mówiąc, że „przecież to już wcześniej zapytałem”. Umówił się na tomografię, znowu złożył kartkę na cztery i schował ją do wewnętrznej kieszeni marynarki. W drzwiach zatrzymał się, odwrócił w pół kroku. „A jak rzucę na tydzień, to się liczy?” Liczy się, usłyszał w odpowiedzi. Początek zawsze się liczy.

Gdy dwie oferty zupełnie do siebie nie pasują, to zestawienie tego, co powinna zawierać oferta na implant zwykle pokazuje, czego brakuje.

Najczęściej zadawane pytania o implanty zębowe

Proszę przesłać zdjęcie panoramiczne lub tomografię, a do tego własną listę pytań. Lekarz najpierw porozmawia o Państwa wątpliwościach. Strona kontaktowa