Telefon zadzwonił w niedzielny wieczór, dzwoniła kobieta ze Stuttgartu. Jej mama ma siedemdziesiąt osiem lat i mieszka w Pendik. Na świątecznym obiedzie, przy gołąbkach, dolna proteza wyskoczyła jej z dziąseł. Nic nie powiedziała, zawinęła ją w serwetkę, schowała do torebki i do końca obiadu jadła tylko zupę. Córka dowiedziała się o tym trzy dni później, od brata.
"Panie doktorze, czy w tym wieku implanty w ogóle mają sens? A może tylko niepotrzebnie ją zmęczymy?"
Słyszymy to pytanie często. Gdy ktoś pyta, do jakiego wieku można wszczepić implanty, odpowiadam od razu, że nie patrzymy na datę urodzenia. Liczy się kość, przyjmowane leki, ogólny stan zdrowia, czyli serce czy cukier, a do tego to, jak dana osoba będzie w stanie czyścić zęby w ciągu najbliższych lat. Znam osobę po siedemdziesiątce, która jest świetną kandydatką, i kogoś pięćdziesięcioparoletniego, kogo prosimy, żeby jeszcze chwilę poczekał.
Do jakiego wieku można wszczepić implanty i czy jest górna granica?
Krótka odpowiedź brzmi, że górnej granicy wieku nie ma.
Ani w Turcji, ani w żadnym innym kraju nikt nie wpisał do przepisów maksymalnego wieku dla implantów. Implanty dostają osoby po osiemdziesiątce. Zdarzyło nam się też, że u dziewięćdziesięciolatka włożyliśmy dwa implanty w żuchwę i unieruchomiliśmy jego protezę.
Nie musimy zgadywać, bo to zostało zbadane. Duży przegląd systematyczny, który zebrał wpływ zaawansowanego wieku i częstych chorób ogólnych na implanty, pokazał, że u seniorów implanty utrzymują się w kości podobnie jak u młodszych pacjentów. Sam wiek nie jest więc przeszkodą.
Powiem jednak szczerze. Wiek coś zmienia. Gojenie bywa wolniejsze, lista leków się wydłuża, spada sprawność rąk i wzrok, czasem dochodzą kłopoty z pamięcią. Żadna z tych rzeczy osobno nie jest powodem, żeby odmówić, ale każda zmienia plan. Czterdziestolatkowi i siedemdziesięciolatkowi nie rysujemy tego samego planu.
Cały przebieg leczenia opisaliśmy na stronie o leczeniu implantologicznym. Tutaj zajmę się tylko tym, co u starszych pacjentów wygląda inaczej.
W jakim wieku można zacząć implanty i po co jest dolna granica?
Górnej granicy nie ma, za to dolna granica wieku istnieje i te dwie rzeczy często się mylą.
Implantów nie wszczepia się, dopóki kość szczęk nie przestanie rosnąć. Powód jest prosty. Własny ząb porusza się razem z kością, implant nie. Jeśli włożymy go w trakcie wzrostu, po kilku latach może zostać w tyle za sąsiednimi zębami i przy uśmiechu jeden ząb będzie wyglądał na cofnięty. U dziewcząt przyjmuje się zwykle około 16-18 lat, u chłopców nieco później, a ostatnie słowo należy do zdjęcia rentgenowskiego.
Pytanie "czy już za późno" ma więc sens u młodych. U seniorów go nie ma.
Implanty u osób starszych, czy się przyjmą i co dzieje się z kością?
Wiele osób sądzi, że z wiekiem kość po prostu znika. Nie do końca. Kość szczęki wytapia przede wszystkim brak zębów i proteza, która latami leży na dziąśle, a nie sam wiek. Gdy korzenia już nie ma, kość nie dostaje bodźca od żucia, a organizm powoli wycofuje materiał, który uznaje za zbędny. W żuchwie jest to wyraźniejsze. Po dwudziestu latach noszenia protezy żuchwa bywa cienka jak linijka.
Planując implanty u osób starszych, dajemy kości trochę więcej czasu. Nie spieszymy się. Implant, który u młodego obciążylibyśmy kilka tygodni wcześniej, u kogoś po siedemdziesiątce wolimy czasem jeszcze przetrzymać. Powodem nie jest to, że kość go nie przyjmie, tylko to, że tempo, w jakim go otacza, może być wolniejsze.

Jest jeszcze jakość kości. Przednia część żuchwy jest zazwyczaj twarda i gęsta, czyli dla implantu wdzięczne miejsce. Tylny odcinek górnej szczęki przypomina gąbkę i tam jesteśmy ostrożniejsi. Ta różnica istnieje także u młodych, u starszych bywa tylko wyraźniejsza.
Czy można założyć implanty, gdy proteza się rusza?
Można. Co więcej, to najczęstszy powód, dla którego starsze osoby w ogóle o implanty pytają, czyli dolna proteza, która od lat podskakuje przy jedzeniu, stuka przy mówieniu i skazuje człowieka przy stole na samą zupę.
Górna i dolna proteza przeszkadzają w różnym stopniu i większość osób sama to zauważa. Górna przylega do podniebienia na zasadzie podciśnienia i ma szeroką powierzchnię oparcia. Dolna ma do dyspozycji wąski grzbiet kostny, a do tego język i policzki stale ją spychają. Proteza, która podskakuje, stuka i do której wpadają pestki, to prawie zawsze ta dolna.
"Smaruję ją kremem, doktorze, wytrzymuje do południa, potem znowu to samo."
Krem pomaga przetrwać, ale problemu nie rozwiązuje. W takim momencie zwykle wchodzi proteza na implantach. Wprowadzamy do żuchwy kilka implantów, a protezę osadzamy na nich za pomocą małych zatrzasków, które można zapiąć i odpiąć. W górnej szczęce, gdzie proteza pokrywa podniebienie, dolegliwości są mniejsze i czasem wystarczy zacząć wyłącznie od dołu.

Jak opisuje poradnik NHS o protezach, protezę trzeba na noc wyjmować i czyścić. W protezie na implantach ten nawyk się nie zmienia, zmienia się tylko to, że w ciągu dnia nie przesuwa się z miejsca. Warto to ustalić na początku, bo część rodzin na słowo "implant" wyobraża sobie zęby stałe.
Przy brakach częściowych jest podobnie. Ktoś nosi protezę szkieletową z klamrami, a zęby, na których klamry się opierają, zaczynają się chwiać. Kilka implantów potrafi odciążyć i protezę, i pozostałe zęby. Ogólne różnice między rozwiązaniami ruchomymi i stałymi znajdziecie na stronie o leczeniu protetycznym.

Jak dwa implanty utrzymują protezę?
W 2002 roku w Kanadzie zebrali się dentyści i badacze i we wspólnym oświadczeniu zapisali, że proteza oparta na dwóch implantach powinna być pierwszym wyborem przy bezzębnej żuchwie. Od tamtej pory takie podejście stało się w wielu krajach standardowym punktem wyjścia u starszych pacjentów.
Zasada jest prosta. W przedniej części żuchwy, mniej więcej tam, gdzie były kły, umieszczamy dwa implanty. Po wygojeniu zakładamy na nie małe zatrzaski w kształcie guzika. Od wewnątrz w protezie umieszczamy plastikowe pierścienie, które na nie wskakują. Wciskasz protezę i ona z lekkim "kliknięciem" siada na miejscu.

Przy pierwszym założeniu wiele osób robi tę samą minę. Próbują ją zepchnąć językiem, a proteza się nie rusza. Próbują jeszcze raz. "To już wszystko?" pytało nas wielu. Tak. Część chirurgiczna zwykle na tym się kończy, reszta to przyzwyczajanie się.

Kilka szczegółów mówię od razu, żeby potem nikogo nie zaskoczyły.
- Dotychczasowa proteza czasem da się dopasować do zatrzasków, ale często jest już tak zużyta, że sensowniej zrobić nową.
- Plastikowe pierścienie z czasem się luzują i są wymieniane. To nie awaria, to konserwacja.
- W górnej szczęce dwa implanty zwykle nie wystarczą. Kto chce protezy bez podniebienia na górze, potrzebuje ich więcej.
Zęby stałe czy wyjmowana proteza na implantach?
Rodziny zwykle chcą zębów stałych. To zrozumiałe. Tyle że dla kogoś, kto ma siedemdziesiąt osiem lat, nie zawsze jest to dobra odpowiedź.
Przy opcji stałej wprowadza się w całą szczękę cztery albo sześć implantów, a na nich przykręca most, który z jamy ustnej zdejmuje tylko lekarz. Pacjent musi codziennie dokładnie czyścić jego spód i brzegi, tak jak szczotkuje się zęby. Tę metodę opisaliśmy szeroko na stronie o implantach All-on-4 i w tekście o All-on-4 w Turcji. Proteza na implantach wyjmowana bywa oparta na mniejszej liczbie implantów, czasem wymaga mniej chirurgii, a czyści się ją dużo łatwiej.
| Wyjmowana proteza na implantach | Stały most na implantach | |
|---|---|---|
| Liczba implantów w żuchwie | Zwykle 2, czasem 4 | Zwykle 4-6 |
| Czy wyjmuje się z ust | Tak, pacjent robi to sam | Nie, zdejmuje tylko lekarz |
| Codzienna higiena | Protezę szczotkuje się w ręku | Pod mostem potrzebna szczoteczka międzyzębowa i irygator |
| Zapotrzebowanie na kość | Można wykonać przy mniejszej ilości kości | Potrzeba więcej kości albo implantów pochylonych |
| Drżenie rąk i słaby wzrok | Łatwiej sobie poradzić | Pielęgnacja może się utrudnić |

Co komu bardziej pasuje
Ktoś, kto ma nadal sprawne ręce, co wieczór uważnie czyści zęby przed lustrem i ma wystarczająco dużo kości, może być dobrym kandydatem na most stały. Osoba z drżeniem rąk, słabym wzrokiem albo taka, której pielęgnację za kilka lat przejmie ktoś inny, zwykle lepiej wyjdzie na protezie wyjmowanej. Omawiamy to razem. Patrząc na czyjąś kuchnię, lustro i okulary.
Czy przy zaniku kości u seniorów można wszczepić implanty?
Najczęściej tak, ale plan się zmienia. Widzimy to nie na zdjęciu panoramicznym, tylko na trójwymiarowej tomografii. Samo zdjęcie potrafi kłamać.
U młodszych, gdy brakuje kości, często sięgamy po przeszczep kości, żeby ją odbudować. U starszych staramy się ten krok maksymalnie ograniczyć. To dodatkowa operacja, dodatkowy czas gojenia i dodatkowe miesiące. Zamiast tego krótkie lub wąskie implanty, implanty ułożone pod kątem w istniejącej kości albo wyjmowana proteza, która zmniejsza liczbę implantów, w wielu przypadkach zastępują przeszczep.

Tutaj przód żuchwy znów ma szczęście. Nawet u kogoś, kto nosił protezę przez lata, w tym miejscu zwykle znajdzie się kość na dwa implanty. To jeden z powodów, dla których proteza na dwóch implantach jest u seniorów wybierana tak często.
Czy przy lekach na osteoporozę można wszczepić implanty?
Proszę przeczytać ten fragment uważnie, bo to temat, który najczęściej wprowadza zamieszanie.
Niektóre leki na osteoporozę spowalniają przebudowę kości. Są tabletki przyjmowane co tydzień albo co miesiąc, są leki podawane raz w roku dożylnie, są zastrzyki co pół roku. U osób, które je biorą, w kości szczęki rzadko, ale jednak może się pojawić rana, która nie chce się goić. W medycynie nazywa się to martwicą kości szczęk związaną z lekami, a stanowisko amerykańskich chirurgów szczękowych z 2022 roku opisuje, że ryzyko bardzo zależy od rodzaju leku, dawki i czasu stosowania.

A w praktyce? U większości osób przyjmujących tabletki implanty da się wykonać, ryzyko jest niskie, ale nie zerowe. U kogoś, kto dostaje duże dawki dożylnie, zwłaszcza w związku z leczeniem nowotworu, zwykle od implantów trzymamy się z daleka.
Jest jeszcze jedno. Nie odstawiajcie leku na własną rękę. Niektóre rodziny odstawiają lek, bo "będą implanty". To, co przechodzi starsza osoba po złamaniu biodra, jest znacznie cięższe niż jakikolwiek kłopot w szczęce. O ewentualnej przerwie decyduje lekarz, który lek przepisał, a my z nim korespondujemy.
Implanty przy lekach przeciwzakrzepowych, na nadciśnienie i cukrzycę
Każdy ma swoje pudełko z lekami. To nie przeszkoda. To coś, co musimy wiedzieć.
Nie przerywajcie leków rozrzedzających krew na własną rękę. Piszę to drugi raz, na wypadek gdyby ktoś przeskoczył do końca zdania. Przy tak małym zabiegu jak dwa implanty lek najczęściej zostaje, a krwawienie opanowujemy metodami miejscowymi. Przy warfarynie sprawdzamy wynik krwi w dniu zabiegu albo dzień wcześniej. Przy nowszych lekach często wystarcza przesunięcie godziny przyjęcia. Decyzję podejmujemy razem z kardiologiem.

Leku na ciśnienie się nie pomija. Zdarza się, że ktoś pominął poranną tabletkę, przyszedł zdenerwowany i na fotelu ma 180, wtedy tego dnia nie operujemy. W cukrzycy patrzymy głównie na średnią z ostatnich trzech miesięcy. Ustabilizowany cukier implantom nie przeszkadza, niekontrolowany utrudnia gojenie. Ten temat opisaliśmy osobno w tekście co warto wiedzieć przed implantami.
Jak długo trwa zabieg implantacji u seniorów i czy trzeba usypiać?
Wprowadzenie dwóch implantów do żuchwy w doświadczonym zespole zajmuje najczęściej mniej niż godzinę. Robi się to w znieczuleniu miejscowym, pacjent jest przytomny, ale podczas zabiegu nie czuje bólu. W kolejnych dniach może pojawić się lekka tkliwość i obrzęk, ustępujące po zwykłym leku przeciwbólowym.
Osobie lękliwej, takiej, której trudno długo trzymać otwarte usta, albo takiej, której z powodu rytmu serca trzeba oszczędzić stresu, możemy zapewnić sedację świadomą w obecności anestezjologa. To nie jest pełna narkoza, tylko stan głębokiego rozluźnienia. Szczegóły znajdziecie w tekście jak wygląda operacja implantacji.

Mamy do starszych pacjentów kilka drobnych próśb.
- Umówcie się na rano, zjedzcie śniadanie i przyjmijcie leki jak zwykle.
- Przyjdźcie z osobą towarzyszącą i nie wracajcie sami za kierownicą.
- Przez pierwsze dni jedzcie miękko. Zupa, jogurt, dobrze ugotowane warzywa, gotowana ryba.
Plan na dziesięć lat do przodu, kto będzie dbał o implanty?
Ta część jest trochę trudna. Mimo to musimy o niej porozmawiać, bo implant raz wszczepiony zostaje w ustach do końca życia, w dobrych i złych dniach, i trzeba go oceniać według warunków jutra, a nie dzisiaj.
Ktoś, kto dziś ma siedemdziesiąt pięć lat i jest samodzielny, za dziesięć lat może potrzebować pomocy. Udar, choroba Parkinsona, zaniki pamięci to realne możliwości. Implant zostaje w ustach. W ustach kogoś, kto mieszka w domu opieki albo z opiekunką, trudny do wyczyszczenia most stały może być poważnym źródłem zapalenia dziąseł.
Dlatego u starszych pytamy siebie o to. Gdyby ta osoba kiedyś nie była w stanie sama czyścić jamy ustnej, czy ktoś inny mógłby łatwo wyjąć protezę i ją umyć? To właśnie główny powód, dla którego wyjmowana proteza jest u seniorów tak często wybierana. Gdy zajdzie potrzeba, zatrzaski można odkręcić, implanty przykryć dziąsłem i człowiek nadal swobodnie nosi zwykłą protezę.

Higiena implantów z wiekiem nie zmienia się, ale robi się trudniejsza. Okolicę zatrzasków czyści się codziennie miękką szczoteczką, protezę wyjmuje się wieczorem i myje. Kontrola co pół roku, w razie potrzeby wymiana plastikowych pierścieni. Co się dzieje, gdy kontrole się opuszcza, opisaliśmy na prawdziwych scenach z gabinetu w tekście czy pacjenci żałują implantów.

Jak zaplanować leczenie rodziców, gdy dzieci mieszkają za granicą?
Spora część osób, które do nas dzwonią, mieszka w Niemczech, Holandii albo Francji, a rodzice są w Turcji. Bywa też odwrotnie. Rodzice od lat mieszkają w Niemczech, na emeryturze spędzają lato na wsi albo nad morzem i chcą zmieścić leczenie w tych kilku miesiącach w ojczyźnie.
Ważny jest kalendarz. Na protezę na dwóch implantach potrzeba z grubsza dwóch wizyt. Na pierwszej odbywa się badanie, tomografia i wszczepienie implantów. Na wygojenie kości czeka się od dwóch do czterech miesięcy, a w tym czasie dotychczasowa proteza jest używana z miękką podkładką. Na drugiej wizycie zakłada się zatrzaski i dopasowuje protezę albo wydaje nową. W niektórych odpowiednich przypadkach oczekiwanie da się skrócić, ale nie mówimy tego, dopóki nie zobaczymy tomografii.

Mam prośbę. Zanim przyjedziecie, prześlijcie ostatnie zdjęcie panoramiczne i listę leków z dawkami. Jeśli w rodzinie jest problem z rytmem serca, lek rozrzedzający krew albo lek na osteoporozę, poproście właściwego lekarza o krótkie pismo. Zamiast kalendarza wciśniętego w święta i wakacje ułóżcie taki, który zostawia miejsce na gojenie. Przebieg leczenia w Turcji opisaliśmy ogólnie w tekście o turystyce zdrowotnej, a planowanie prowadzimy w obu naszych oddziałach, w Haliç i w Pendik.
Nie ma rodziny, która nie zapytałaby o cenę. I słusznie. Nie podajemy tu liczb, bo przepisy o informowaniu w ochronie zdrowia tego zabraniają, a kwota i tak bardzo zależy od osoby. Liczba implantów, potrzeba przeszczepu, to, czy dotychczasowa proteza da się wykorzystać, i to, czy rozwiązanie ma być stałe czy wyjmowane, całkowicie zmieniają rachunek. Dlaczego oferty tak się różnią, wyjaśniliśmy otwarcie w tekście o cenie implantów.

Pod koniec rozmowy z kobietą ze Stuttgartu poprosiłem ją o dwie rzeczy. O zdjęcie pudełek z lekami mamy i o ostatni film panoramiczny, jeśli taki jest. Nikomu nie obiecuję świątecznego stołu. Nie mogę. Ale stół, przy którym proteza ląduje zawinięta w serwetkę w torebce, to wystarczający powód, żeby zacząć rozmowę.
Najczęstsze pytania
Do jakiego wieku można wszczepić implanty?
Na implanty nie ma górnej granicy wieku. Decyzję podejmuje się nie na podstawie wieku, tylko kości szczęki, przyjmowanych leków, ogólnego stanu zdrowia i tego, czy dana osoba będzie w stanie dbać o higienę jamy ustnej. Implanty wykonuje się także u osób po osiemdziesiątce.
Czy w wieku 80 lat można założyć implanty?
U osoby po osiemdziesiątce, której stan ogólny jest dobry, a leki przyjmuje regularnie, implanty są najczęściej możliwe. W tym wieku często wybiera się plan z dwoma implantami w żuchwie, na których osadza się protezę. Uwzględnia się też to, że w przyszłości pacjent może potrzebować pomocy w pielęgnacji.
Czy zabieg implantacji u seniorów jest ryzykowny?
Jak w każdej chirurgii istnieje ryzyko krwawienia, zakażenia i opóźnionego gojenia. Mały zabieg, taki jak dwa implanty w żuchwie, u starszych osób również zwykle wykonuje się w znieczuleniu miejscowym i w czasie krótszym niż godzina. Ryzyko omawia się osobno na wizycie, na podstawie leków i chorób ogólnych.
Czy przy implantach do protezy trzeba wymieniać protezę?
Dotychczasową protezę czasem da się dopasować do zatrzasków na implantach. Jeśli jest stara albo przestała pasować do kości, lepiej wykonać nową. O tym decyduje się na wizycie, po obejrzeniu protezy.
Czy dwa implanty utrzymają protezę?
Dwa implanty w żuchwie w dużej mierze zapobiegają podnoszeniu się protezy przy jedzeniu i mówieniu. Protezę nadal można wyjąć ręką. W górnej szczęce zwykle potrzeba większej liczby implantów.
Czy przy lekach na osteoporozę można założyć implanty?
U większości osób przyjmujących tabletki implanty da się wykonać, choć ryzyko zaburzeń gojenia kości szczęki, nawet niskie, istnieje. U osób przyjmujących duże dawki dożylne zwykle się ich unika. Leku nigdy nie należy odstawiać na własną rękę.
Czy osoby przyjmujące leki rozrzedzające krew mogą mieć implanty?
Mogą. Przy małych zabiegach implantologicznych lek rozrzedzający krew najczęściej zostaje, a krwawienie opanowuje się miejscowo. Każdą zmianę w leczeniu ustala się z lekarzem, który lek przepisał.
Czy diabetycy w podeszłym wieku mogą mieć implanty?
U osób z ustabilizowanym cukrem implanty są możliwe. Sprawdza się średnią glikemię z ostatnich trzech miesięcy, a niekontrolowany cukier utrudnia gojenie, dlatego najpierw prosi się o jego uregulowanie.
Czy proteza na implantach wyjmuje się na noc?
Tak, wyjmowaną protezę na implantach trzeba co wieczór wyjąć i wyczyścić, a dziąsłom dać odpocząć. Okolicę zatrzasków również czyści się miękką szczoteczką.
Prześlijcie ostatnie zdjęcie panoramiczne mamy lub taty oraz listę przyjmowanych leków, a razem z naszym lekarzem ułożymy plan dopasowany do stanu zdrowia, nie do wieku. Strona kontaktowa