Op een zondagavond ging de telefoon, iemand uit Utrecht. Zijn moeder is achtenzeventig en woont in Pendik. Tijdens het suikerfeest schoot haar onderprothese los toen ze een gevulde wijnbladrol at. Ze zei niets, wikkelde het gebit in een servet, stopte het in haar tas en dronk de rest van de maaltijd alleen soep. Haar zoon hoorde het drie dagen later van zijn broer.
"Dokter, kan dat op deze leeftijd nog met implantaten? Of belasten we haar voor niks?"
We horen die vraag vaak. Wie zich afvraagt tot welke leeftijd implantaten mogelijk zijn, krijgt van mij eerst dit te horen. We beslissen niet op basis van het getal in het paspoort. Wat telt is het kaakbot, welke medicijnen iemand gebruikt, de algemene gezondheid (denk aan hart en suikerziekte) en hoe iemand de komende jaren zijn of haar mond schoon kan houden. Er zijn vijfenzeventigjarigen die uitstekende kandidaten zijn en vijfenvijftigjarigen die we nog even laten wachten.
Tot welke leeftijd implantaten, is er een maximumleeftijd?
Het korte antwoord is dat er geen maximumleeftijd bestaat.
Noch in Turkije noch elders is er een bovengrens voor implantaten vastgelegd. Mensen boven de tachtig krijgen ze gewoon. Ook bij iemand van over de negentig hebben we weleens twee implantaten in de onderkaak geplaatst om het kunstgebit vast te zetten.
Gissen hoeft niet, want het is onderzocht. Een uitgebreid overzicht van de literatuur naar de invloed van hoge leeftijd en veelvoorkomende ziekten liet zien dat implantaten bij ouderen niet merkbaar minder lang in het bot blijven zitten dan bij jongeren. Leeftijd alleen is dus geen reden om af te zien.
Toch wil ik eerlijk zijn, want leeftijd verandert wel iets. De genezing kan wat trager verlopen, de medicijnlijst wordt langer, handvaardigheid en zicht nemen af en soms speelt het geheugen mee. Geen van die dingen is op zichzelf een reden voor een nee, maar ze veranderen het plan. Een veertigjarige en een zeventigjarige krijgen van ons niet hetzelfde plan.
Het algemene verloop van de behandeling staat op onze pagina over implantaatbehandeling. Hier ga ik alleen in op wat bij hogere leeftijd anders ligt.
Vanaf welke leeftijd kunnen implantaten, en waarom is er een ondergrens?
Een bovengrens is er niet, maar een ondergrens wel. Beide worden vaak door elkaar gehaald.
Zolang het kaakbot nog groeit, plaatsen we geen implantaten. De reden is eenvoudig. Een eigen tand beweegt mee met het bot, een implantaat doet dat niet. Wordt het tijdens de groei geplaatst, dan blijft het een paar jaar later achter ten opzichte van de buurtanden en lijkt het alsof er één tand naar binnen staat als iemand lacht. Bij meisjes ligt de grens meestal rond 16 tot 18 jaar, bij jongens iets later, en de röntgenfoto geeft de doorslag.
De vraag "is het al te laat" is dus vooral een vraag voor jongeren. Voor ouderen speelt ze niet.
Houdt een implantaat bij ouderen, wat gebeurt er met het bot?
Veel mensen denken dat het bot met de jaren gewoon verdwijnt. Zo simpel ligt het niet. Wat het kaakbot echt laat slinken is niet de leeftijd maar het ontbreken van tanden en de prothese die er jarenlang op rust. Zonder wortel krijgt het bot geen kauwbelasting meer en haalt het lichaam het overbodige bot langzaam weg. In de onderkaak gaat dat sneller. Na twintig jaar kunstgebit is de onderkaak soms zo dun als een liniaal.
Bij tandimplantaten voor ouderen geven we het bot wat meer tijd. We haasten niets. Een implantaat dat we bij een jongere na enkele weken kunnen belasten, laten we bij iemand boven de zeventig liever langer met rust. Niet omdat het bot het niet vasthoudt, maar omdat het wat langzamer om het implantaat heen kan groeien.

Daarnaast is er de botkwaliteit. Het voorste deel van de onderkaak is meestal hard en compact, dankbaar voor een implantaat. Het achterste deel van de bovenkaak lijkt meer op een spons, daar gaan we voorzichtiger te werk. Dat verschil bestaat ook bij jongeren, maar bij ouderen is het iets duidelijker.
Kan een los zittend gebit worden vastgezet met implantaten?
Ja. Dit is zelfs de meest voorkomende reden waarom ouderen om implantaten vragen, het onderste gebit dat tijdens het eten loskomt, klappert bij het praten en iemand aan tafel tot soep veroordeelt.
Een boven- en onderprothese hinderen niet even erg, en dat merken de meeste mensen zelf wel. Een bovenprothese zuigt zich vast aan het gehemelte en heeft een groot oppervlak. Een onderprothese heeft slechts een smalle botrug om op te rusten en tong en wangen duwen er steeds tegenaan. Het gebit dat loskomt bij het eten, klappert bij het praten en waar pitjes onder schieten is bijna altijd de onderprothese.
"Ik gebruik kleefpasta, dokter, tot de middag houdt het, daarna weer hetzelfde."
Pasta houdt het gebit even op zijn plek maar lost niets op. Implantaten onder een gebit komen vaak op dat punt in beeld. We plaatsen een paar implantaten in de onderkaak en de prothese klikt vast op kleine drukknoppen die je er zelf af kunt halen. Bij een bovenprothese die het gehemelte bedekt is de klacht meestal kleiner, dus soms volstaat het om alleen met de onderkaak te beginnen.

Zoals ook in de gebitsrichtlijn van de NHS staat, moet een kunstgebit 's nachts uit en worden schoongemaakt. Bij een gebit op implantaten blijft die gewoonte gelijk, het zit overdag alleen niet meer los. Dat is goed om vooraf te bespreken, want sommige gezinnen denken bij implantaten meteen aan vaste tanden.
Bij gedeeltelijke gebitten ligt het vergelijkbaar. Wie een prothese met metalen beugel en haakjes draagt en bij wie de dragende tanden inmiddels wiebelen, kan met enkele implantaten zowel de prothese als de resterende tanden ontlasten. Het verschil tussen uitneembare en vaste oplossingen vindt u op onze pagina over prothesebehandeling.

Hoe zet je een klikgebit vast op twee implantaten?
In 2002 schreven tandartsen en onderzoekers die in Canada bijeenkwamen in een gezamenlijke verklaring dat een prothese op twee implantaten de eerste keuze zou moeten zijn bij een tandeloze onderkaak. Sindsdien geldt die aanpak in veel landen als standaard uitgangspunt voor oudere patiënten.
Het principe is eenvoudig. We plaatsen twee implantaten voorin de onderkaak, meestal ter hoogte van de hoektanden. Als alles is genezen, komen er kleine knopvormige koppelingen op. In het gebit zelf zitten kunststof ringetjes die over die knopjes klikken. Druk je de prothese aan, dan klikt hij met een zacht "klik" op zijn plek.

Als we het gebit plaatsen, zien we bij veel mensen dezelfde uitdrukking. Ze duwen met de tong tegen de prothese en er beweegt niets. Nog een keer. "Is dat alles?" vragen ze vaak. Ja. De chirurgie is meestal niet meer dan dit, de rest is wennen.

Een paar punten zeg ik meteen, dan is er later geen verrassing.
- Het bestaande gebit is soms aan te passen aan de koppelingen, maar meestal is het al versleten en is een nieuw gebit verstandiger.
- De kunststof ringetjes slijten en worden vervangen. Dat is geen defect, het is onderhoud.
- In de bovenkaak zijn twee implantaten meestal niet genoeg. Wie boven een prothese zonder gehemeltebedekking wil, heeft meer implantaten nodig.
Vaste tanden of een uitneembaar gebit op implantaten?
Gezinnen willen meestal vaste tanden. Dat is begrijpelijk. Maar voor iemand van achtenzeventig is dat niet altijd het juiste antwoord.
Bij de vaste variant komen vier of zes implantaten in de hele kaak en wordt er een brug op geschroefd die alleen de tandarts kan losmaken. Je moet daaronder en rondom elke dag zorgvuldig schoonmaken, net als je tanden poetsen. Deze methode hebben we uitgebreid beschreven op onze pagina over All-on-4 implantaten en in ons artikel over All-on-4 in Turkije. Een uitneembaar gebit op implantaten kan met minder implantaten en soms met minder chirurgie en is veel makkelijker schoon te houden.
| Uitneembaar gebit op implantaten | Vaste implantaatbrug | |
|---|---|---|
| Aantal implantaten in de onderkaak | Meestal 2, soms 4 | Meestal 4-6 |
| Uitneembaar | Ja, de patiënt doet dat zelf | Nee, alleen de tandarts haalt hem eraf |
| Dagelijkse reiniging | Prothese met de hand borstelen | Ragers en waterstraal onder de brug |
| Botbehoefte | Kan met minder bot | Meer bot of schuine implantaten nodig |
| Trillende handen en slecht zicht | Makkelijker te beheren | Onderhoud kan moeilijk worden |

Wat past bij wie
Wie nog behendige handen heeft, elke avond zorgvuldig voor de spiegel poetst en genoeg bot heeft, kan prima kiezen voor een vaste brug. Wie trillende handen heeft, slecht ziet of over een paar jaar waarschijnlijk afhankelijk is van een ander voor de verzorging, is meestal beter af met een uitneembaar gebit. Dat bespreken we samen. Met een blik op de keuken, de spiegel en de bril van de patiënt.
Kunnen implantaten bij botverlies en een zwakke kaak?
Meestal wel, maar het plan verandert. Dat zien we niet op een panoramafoto maar op een driedimensionale scan. Een foto alleen kan liegen.
Bij jongeren is een botopbouw vaak de oplossing als er te weinig bot is. Bij ouderen proberen we die stap zo klein mogelijk te houden, want het betekent een extra operatie, extra genezingstijd en enkele extra maanden. In plaats daarvan kunnen korte of smalle implantaten, schuin geplaatste implantaten of een uitneembare prothese met minder implantaten de botopbouw vaak vervangen.

Ook hier heeft de voorkant van de onderkaak geluk. Zelfs bij iemand die jarenlang een prothese droeg, is er ter hoogte van de hoektanden vaak nog genoeg bot voor twee implantaten. Dat is een van de redenen dat de prothese op twee implantaten bij ouderen zo vaak wordt gekozen.
Implantaten bij gebruik van medicijnen tegen osteoporose
Lees dit stuk alstublieft aandachtig, want hier ontstaat de meeste verwarring.
Sommige middelen tegen botontkalking vertragen de vernieuwing van het bot. Er zijn tabletten die wekelijks of maandelijks worden genomen, infusen die één keer per jaar worden gegeven en injecties die om de zes maanden onder de huid gaan. Bij mensen die dit gebruiken kan zich in het kaakbot, zij het zelden, een wond ontwikkelen die niet geneest. In de geneeskunde heet dit medicijngerelateerde kaaknecrose, en de verklaring van de Amerikaanse vereniging voor kaakchirurgen uit 2022 legt uit dat dit risico sterk afhangt van het soort middel, de dosering en de gebruiksduur.

Wat betekent dat in de praktijk? Bij de meeste mensen die tabletten slikken zijn implantaten mogelijk, het risico is laag maar niet nul. Bij iemand die hoge doseringen via een infuus krijgt, vooral vanwege kankerbehandeling, houden we ons meestal verre van implantaten.
Nog iets. Stop niet op eigen gezag met uw medicijn. Sommige gezinnen laten het middel weg omdat er een implantaat komt. Wat iemand meemaakt die een heup breekt, is veel ernstiger dan een probleem in de kaak. Of een pauze nodig is, beslist de arts die het middel heeft voorgeschreven, en met die arts overleggen wij.
Implantaten bij bloedverdunners, bloeddruk- en suikermedicijnen
Iedereen heeft wel een medicijndoos. Dat is geen belemmering maar iets wat wij moeten weten.
Stop niet zelf met uw bloedverdunner. Ik schrijf het voor de tweede keer op voor wie de rest van de zin overslaat. Bij een kleine ingreep als twee implantaten wordt het middel vaak niet gestopt en beheersen we de bloeding met plaatselijke maatregelen. Bij iemand die warfarine gebruikt, kijken we op dezelfde dag of de dag ervoor naar de stollingswaarde. Bij de nieuwere bloedverdunners volstaat het soms om het tijdstip van inname aan te passen. De beslissing nemen we samen met uw cardioloog.

Bloeddrukmedicijnen slaat u niet over. Iemand die 's ochtends zijn tablet vergat en zenuwachtig binnenkomt, kan in de stoel een bloeddruk van 180 hebben, en dan behandelen we die dag niet. Bij suikerziekte kijken we vooral naar het gemiddelde van de laatste drie maanden. Een stabiele suiker vormt geen belemmering voor implantaten, een ontregelde suiker bemoeilijkt de genezing. Meer daarover staat in ons artikel wat u moet weten voor u implantaten laat plaatsen.
Hoe lang duurt de ingreep bij ouderen, word je in slaap gebracht?
Twee implantaten in de onderkaak plaatsen duurt voor een ervaren team vaak minder dan een uur. Het gebeurt onder plaatselijke verdoving, de patiënt is wakker en het gebied is verdoofd. In de dagen erna kan er wat gevoeligheid en zwelling zijn, die met een pijnstiller overgaat.
Voor wie angstig is, moeilijk lang de mond open kan houden of door een hartritmeprobleem stress moet vermijden, kunnen we met een anesthesist een lichte sedatie geven. Dat is geen volledige narcose, de patiënt raakt diep ontspannen. De details staan in ons artikel over hoe een implantaatoperatie verloopt.

Een paar kleine verzoeken aan onze oudere patiënten.
- Plan de afspraak in de ochtend, ontbijt en neem uw medicijnen zoals gewoonlijk in.
- Neem een begeleider mee en rijd na afloop niet zelf.
- Eet de eerste dagen zacht. Soep, yoghurt, goed gaar gekookte groenten, gekookte vis.
Plannen voor over tien jaar, wie zorgt er straks voor de mond?
Dit is een lastiger onderdeel. Toch moeten we het erover hebben, want een implantaat blijft het hele leven in de mond zitten, in goede en slechte dagen, en dus moeten we het bekijken vanuit de omstandigheden van morgen en niet van vandaag.
Iemand die nu vijfenzeventig is en alles zelf doet, kan over tien jaar hulp van een ander nodig hebben. Een beroerte, Parkinson, vergeetachtigheid, het zijn mogelijkheden. Het implantaat blijft intussen zitten. In de mond van iemand in een verzorgingshuis of thuis met een zorgverlener kan een vaste brug die moeilijk schoon te houden is een bron van ernstige tandvleesontsteking worden.
Daarom stellen we bij ouderen onszelf de vraag of iemand, als hij of zij de mond ooit niet meer zelf kan reinigen, de prothese dan gemakkelijk kan laten uitnemen en wassen door een ander. Dat is de belangrijkste reden dat een uitneembare prothese bij ouderen zo vaak de voorkeur krijgt. Indien nodig kunnen de koppelingen worden verwijderd en de implantaten onder het tandvlees worden gelaten, waarna iemand gewoon een kunstgebit kan blijven dragen.

Onderhoud van implantaten verandert niet met de leeftijd, maar het wordt moeilijker. De omgeving van de koppelingen moet elke dag met een zachte borstel worden schoongemaakt en de prothese moet 's avonds uit en worden gewassen. Elke zes maanden een controle en zo nodig nieuwe kunststof ringetjes. Wat er kan gebeuren als controles worden overgeslagen, beschreven we met echte spreekkamerscènes in ons artikel krijgen mensen spijt van implantaten.

Hoe plannen kinderen in het buitenland de behandeling voor hun ouders?
Een flink deel van de mensen die ons bellen woont in Nederland, België of Duitsland, met ouders die in Turkije zijn. Soms is het omgekeerd, en brengen ouders die jarenlang in Nederland woonden en na hun pensioen de zomers in het dorp of aan de kust doorbrengen de behandeling onder in die paar maanden in het vaderland.
De planning is belangrijk. Voor een prothese op twee implantaten zijn grofweg twee bezoeken nodig. Het eerste is voor het onderzoek, de scan en het plaatsen van de implantaten. Voor de botgenezing wacht men twee tot vier maanden, en in die tijd blijft het bestaande gebit in gebruik met een zachte voering. Bij het tweede bezoek worden de koppelingen geplaatst en wordt het gebit aangepast of een nieuw gebit afgeleverd. In sommige geschikte gevallen kan de wachttijd korter zijn, maar dat zeggen we niet voordat we de scan hebben gezien.

Ik heb een verzoek. Stuur ons voor de reis de laatste panoramafoto en de lijst met medicijnen en doseringen. Gebruikt iemand in het gezin een middel voor het hartritme, een bloedverdunner of een middel tegen botontkalking, vraag dan de behandelend arts om een korte brief. Maak geen planning die in vakantie- en feestperiodes wordt geperst, maar kies er een die ruimte laat voor herstel. Het hele traject in Turkije beschreven we in ons artikel over medisch toerisme, en in onze vestigingen in Haliç en Pendik wordt deze planning gemaakt.
Geen gezin dat niet naar de kosten vraagt. Terecht. Wij noemen hier geen bedragen, want de reclameregels voor gezondheidszorg staan dat niet toe, en bovendien verschilt het per persoon sterk. Het aantal implantaten, de behoefte aan botopbouw, de vraag of het bestaande gebit bruikbaar is en of het vast of uitneembaar wordt, veranderen de berekening volledig. Waarom offertes zo sterk uiteenlopen, legden we open uit in ons artikel over de kosten van implantaten.

Aan het eind van het gesprek met de zoon uit Utrecht vroeg ik hem om twee dingen. Een foto van de medicijndozen van zijn moeder en, als die er is, de laatste panoramafoto. Ik beloof niemand een feestmaaltijd. Dat kan ik ook niet. Maar een tafel waar een gebit in een servet in een tas verdwijnt, is reden genoeg om het gesprek te beginnen.
Veelgestelde vragen
Tot welke leeftijd kun je implantaten krijgen?
Voor implantaten bestaat geen maximumleeftijd. De beslissing hangt niet af van de leeftijd maar van het kaakbot, de gebruikte medicijnen, de algemene gezondheid en de mogelijkheid om de mond te blijven verzorgen. Ook mensen boven de tachtig kunnen implantaten krijgen.
Kun je op je 80e nog implantaten krijgen?
Voor iemand van tachtig met een stabiele gezondheid en regelmatig ingenomen medicijnen is dat vaak mogelijk. Een veelgekozen plan op die leeftijd is twee implantaten in de onderkaak waarop het gebit vastklikt. Er wordt ook rekening gehouden met de zorgbehoefte van later.
Is een implantaatoperatie riskant voor ouderen?
Zoals bij elke ingreep bestaan er risico's zoals bloeding, infectie en vertraagde genezing. Een kleine ingreep als twee implantaten in de onderkaak gebeurt ook op hogere leeftijd meestal onder plaatselijke verdoving en duurt minder dan een uur. De risico's worden tijdens het consult besproken, afgestemd op de medicijnen en aandoeningen van de patiënt.
Moet het gebit vervangen worden als er implantaten komen?
Het bestaande gebit is soms aan te passen aan de koppelingen. Is het versleten of past het niet meer goed op het bot, dan is een nieuw gebit beter. Die keuze wordt bij het consult gemaakt aan de hand van de staat van de prothese.
Houden twee implantaten een gebit vast?
In de onderkaak voorkomen twee implantaten grotendeels dat het gebit tijdens het eten en praten loskomt. De prothese blijft uitneembaar. In de bovenkaak zijn meestal meer implantaten nodig.
Kun je implantaten krijgen als je medicijnen tegen osteoporose gebruikt?
Bij de meeste mensen die tabletten slikken is dat mogelijk, al bestaat er een laag risico op genezingsproblemen in het kaakbot. Bij hoge doseringen via een infuus wordt meestal van implantaten afgezien. Het medicijn mag nooit op eigen initiatief worden gestopt.
Kunnen mensen met bloedverdunners implantaten krijgen?
Ja. Bij kleine implantaatingrepen wordt de bloedverdunner vaak niet gestopt en wordt de bloeding plaatselijk beheerst. Elke wijziging in de medicatie wordt samen met de voorschrijvende arts besloten.
Kunnen ouderen met suikerziekte implantaten krijgen?
Bij een stabiele suiker kan dat. Er wordt gekeken naar het gemiddelde van de laatste drie maanden, en omdat een ontregelde suiker de genezing bemoeilijkt, wordt eerst om een betere instelling gevraagd.
Moet een gebit op implantaten 's nachts uit?
Ja, een uitneembaar gebit op implantaten moet elke avond uit en worden schoongemaakt, zodat het tandvlees 's nachts kan rusten. Ook de omgeving van de koppelingen wordt met een zachte borstel schoongemaakt.
Stuur ons de laatste panoramafoto en de medicijnlijst van uw vader of moeder, dan bespreken we samen met onze tandarts een plan dat past bij zijn of haar situatie en niet bij de leeftijd. Contactpagina