Maandagochtend, Haliç. Er kwam een heer binnen van begin zestig, die in de eerste zin liet vallen dat hij met pensioen was. Vier jaar eerder had hij links onder een implantaat gekregen. Het tandvlees was rood en bloedde bij het poetsen. Voor hij zijn mond opendeed, zei hij het meteen. "Dokter, ik val maar met de deur in huis. Had ik het maar nooit laten doen."
Zo'n zin hoor ik niet voor het eerst en mijn eerste reactie is altijd hetzelfde, naar de röntgenfoto kijken. Het antwoord zit namelijk bijna nooit in het implantaat zelf. Wie zich afvraagt of spijt van tandimplantaat vaak voorkomt, krijgt van mij een eerlijk antwoord. De meeste mensen hebben er geen. Wie het wel heeft, noemt verrassend vaak dezelfde redenen, en op die maandag zagen we er één op de foto. Hieronder lopen we ze langs. Een voor een, zoals ik ze ook in de spreekkamer uitleg.
Spijt van tandimplantaat, hoe vaak komt het eigenlijk voor?
Uit langetermijnonderzoek blijkt dat de meeste implantaten ook na tien jaar nog gewoon in de mond zitten. Goed nieuws. Echt. Maar "het zit er nog" is niet hetzelfde als "ik heb nergens last van". Er zijn genoeg mensen met een implantaat op de juiste plek die toch een ontstoken tandvlees hebben, voedsel tussen hun tanden krijgen of bij het lachen een grijs randje zien. Zij vertellen later het vaakst over hun spijt. Hun verhaal is anders.
Een tandimplantaat bestaat uit drie onderdelen. De schroef in het bot, het tussenstuk dat erop past en bovenaan de tand die je ziet. Dan is er nog een vierde partij. Jij. Je tandenborstel, je controleafspraken, je sigaret en het knarsen in je slaap. Bij bijna elk verhaal over spijt ontbrak er iets bij één van die vier, en meestal was dat iets wat vooraf gewoon had kunnen worden besproken als iemand de tijd had genomen om het te vragen.
Eerst een korte tabel. Overzichtelijk.
| Wat we het vaakst horen | Waar het meestal vandaan komt | Wat vooraf besproken moet worden |
|---|---|---|
| Had ik het maar eerder laten doen | Jarenlang wachten na de extractie, waardoor het bot slinkt | Een plan voor de dag van de extractie |
| Had ik maar een scan laten maken | Botvolume geschat op een gewone panoramische foto | Driedimensionale beeldvorming |
| Had ik maar bot laten opbouwen | Een korte of scheve schroef in te weinig bot | Is botopbouw nodig, en waarom wel of niet |
| Had ik maar gestopt met roken | Slechtere genezing, ontsteking rond het implantaat | Een stopplan voor en na de operatie |
| Had ik maar gecontroleerd | Peri-implantitis die ongemerkt verergert | Minstens eenmaal per jaar controle en röntgenfoto |
"Had ik het maar eerder laten doen", waarom hoor je dat het vaakst?
Opvallend genoeg heeft de meest gehoorde spijt niets te maken met het nemen van een implantaat. Het gaat om te lang wachten. Als een tand eruit gaat, krijgt het bot op die plek geen kauwkracht meer te verwerken en trekt het zich langzaam terug. Zonder ophef. Stil. Het is bekend dat de breedte van het bot in het eerste jaar na een extractie flink kan afnemen, op sommige plekken tot ongeveer de helft.
Vorige maand zat er in Pendik, op een regenachtige middag, een mevrouw die haar paraplu bij de deur had gezet. Ze haalde haar uitneembare prothese, die ze zeven jaar droeg, in een zakdoek gewikkeld uit haar tas. "Als hij erin zit kan ik geen appelflap eten, als hij eruit is durf ik niet te lachen," zei ze. Op haar scan was te zien dat er in de bovenkaak nauwelijks bot over was om een implantaat vast te houden. Zonder botopbouw zijn we er niet aan gestart. Het traject werd langer, ja. Dat zei ik er eerlijk bij. Ze zei die dag minstens drie keer "had ik het maar eerder gedaan".
Dat betekent niet dat iedereen meteen een implantaat moet nemen. Soms is een brug verstandiger, soms een prothese. Wat bij jou past, hebben we apart uitgelegd in ons stuk over implantaat of brug. Waar het mij om gaat is dit, bespreek op de dag van de extractie ook wat er daarna komt. Hoe wordt de opening opgevuld, wat doet wachten met het bot, die vragen horen vóór de behandeling gesteld te worden.
Kan een implantaat zonder CBCT-scan worden geplaatst?
Het gebeurt, ja. Vaker dan je denkt. Maar een groot deel van de problemen met een tandimplantaat begint precies hier, op een dag waarop er nog niets is geopereerd, met een besluit dat op een plat plaatje is gebaseerd. Een panoramische foto geeft een algemene kaart van je kaak en een idee van de hoogte van het bot. De breedte, dus hoe dik het bot is van wang naar tong, laat hij niet zien. Ook de zenuw in de onderkaak en de kaakholte in de bovenkaak zijn er niet op de millimeter af te lezen.
Bij de heer van die maandag was vier jaar eerder alleen een panoramische foto gemaakt. De schroef was aan de tongzijde door het dunne bot heen gekomen, het overgebleven bot was met de tijd geslonken en de schroefdraad lag bloot. Een scan had dat laten zien.
Tegenwoordig kun je met de scangegevens op de computer een virtueel implantaat plaatsen en zo nodig een boormal laten maken die precies op het gebit past. Die mal is niet bij elk geval nodig. Prima. Een CBCT-scan vind ik wel onbespreekbaar, omdat je niet moet beslissen zonder te zien waar het implantaat naartoe gaat. In onze implantaatbehandeling is driedimensionale beeldvorming daarom de eerste stap.
Wat gebeurt er als er te weinig bot is en botopbouw wordt overgeslagen?
Is het bot te dun, dan zijn er twee wegen. Je bouwt bot op en wacht, of je past het plan aan op wat er is. Beide zijn gewoon verantwoord. Echt. Het wordt pas een probleem als er gedaan wordt alsof er genoeg bot is terwijl dat niet zo is.
Wat volgt dan? Niets goeds. De schroef zit niet in het bot maar ernaast. Bij een voortand betekent dat na een paar jaar dun tandvlees waar een grijze schaduw doorheen schemert. Bij een kies ontbreekt het bot dat de kauwkracht moet dragen, waardoor het bot rond het implantaat sneller kan verdwijnen.
Botopbouw klinkt eng, dat snap ik. In veel gevallen valt het mee. Het gebeurt vaak tijdens dezelfde zitting als het implantaat, als een kleine extra ingreep. Bij de kaakholte of bij sterk geslonken bot is soms een aparte fase nodig met enkele maanden wachttijd. Dat vooraf weten is beter. Dan ben je achteraf niet boos omdat het allemaal zo lang duurt en niemand je dat van tevoren heeft verteld.
Wanneer leidt een implantaat met tanden op dezelfde dag tot spijt?
Ochtends komen en 's avonds met tanden naar huis, het idee is aanlokkelijk. In het juiste geval kan het ook. Zit het implantaat na plaatsing stevig vast, is het bot van goede kwaliteit en laat de bijtkracht zich beheersen, dan kan er dezelfde dag een tijdelijke tand op.
Maar niet bij iedereen. Zeker niet. Nee. Bij iemand met zacht bot, die 's nachts knarst of bij wie het implantaat niet stevig genoeg staat, kan belasting op dag één het vastgroeien in het bot verstoren. Bijt iemand in die periode op een pit of een harde korst, dan wordt het risico alleen maar groter. Wat wij hier zeggen is simpel, tanden op dezelfde dag zijn een uitkomst en geen doel. Het gebeurt als de omstandigheden tijdens de operatie goed zijn en anders wachten we een paar maanden.
Voor behandelingen van de hele kaak hebben we dit uitgebreid beschreven in ons stuk over All-on-4, omdat een vaste tijdelijke prothese daar vaak bij het plan hoort.
Krijgen rokers eerder spijt van een implantaat?
Roken verbiedt een implantaat niet, maar maakt het werk zwaarder. Aanzienlijk zelfs. Nicotine vernauwt de bloedvaten, het genezende bot krijgt minder bloed, wondjes sluiten trager en het dunne nieuwe botlaagje dat het lichaam rond het implantaat bouwt, wordt net op het moment dat het nodig is slecht gevoed. Bij rokers wordt vaker gemeld dat een implantaat niet vastgroeit en dat er in de jaren erna een ontsteking omheen ontstaat dan bij niet-rokers.
Eén verzoek. Probeer minstens twee weken voor de operatie te stoppen en steek er niet meer een op tot je genezen bent. Wie niet helemaal kan stoppen, geven we dit als streefdoel mee. Zoek je hulp bij het stoppen, dan biedt de Britse gezondheidszorg een praktische routekaart. Voor wie na het voetballen nog even één wil opsteken zeg ik altijd hetzelfde. Die ene kan in de eerste drie maanden van je implantaat een erg dure sigaret worden.
Wat is peri-implantitis en waarom merk je het zo laat?
Dat was zijn probleem. Peri-implantitis is een ontsteking van het tandvlees en het bot rond een implantaat. Het lijkt op tandvleesziekte bij gewone tanden, maar verloopt rond een implantaat vaak stiller. Bij een eigen tand is pijn of loszitten een waarschuwing. Hier niet. Bij een implantaat is er meestal geen pijn, en verdwijnt het bot ongemerkt.
Onderzoek laat zien dat ongeveer een op de vijf mensen met een implantaat in een bepaalde periode peri-implantitis kan krijgen. Let op deze signalen.
- Bloeden rond het implantaat tijdens het poetsen
- Rood of gezwollen tandvlees, soms met een beetje pus
- Een nare smaak of geur uit de buurt van het implantaat
- Tandvlees dat terugtrekt waardoor het metaal van de schroef zichtbaar wordt
Wordt het vroeg ontdekt, dan is het onder controle te krijgen. Met reiniging, het ontsmetten van het implantaatoppervlak en betere mondhygiëne lukt dat meestal goed. In een gevorderd stadium is soms een operatie nodig en soms moet het implantaat eruit. Over het tandvlees zelf lees je meer op onze pagina over tandvleesbehandeling, omdat een ontsteking rond een implantaat en rond een eigen tand uit dezelfde familie komt.
Geschroefde of gecementeerde kroon op een implantaat, waarom maakt het uit?
Te technisch? Toch heeft het direct met spijt te maken. De tand op een implantaat kan op twee manieren worden bevestigd. Of hij wordt met speciaal cement op het tussenstuk gecementeerd, of hij wordt van bovenaf door een klein gaatje vastgeschroefd.
Bij een gecementeerde kroon kan een restje cement onder het tandvlees een ontsteking uitlokken. Dat is te voorkomen. Toch zien we het. Regelmatig. Het voordeel van een geschroefde tand is dat hij losgemaakt en schoongemaakt kan worden en dat onderdelen vervangen kunnen worden. Niet altijd kan het geschroefd, soms laat de hoek van de tand het niet toe. Weten welke variant je krijgt? Je goed recht.
Waarom is het implantaatsysteem belangrijk als er jaren later onderdelen nodig zijn?
Merknamen noem ik hier niet, en dat hoort ook niet. Wel kun je een vraag stellen, en dat moet je ook doen. Zijn de onderdelen van dit implantaatsysteem over tien jaar nog te krijgen?
De tand op een implantaat kan in de loop der jaren breken, slijten of vervangen moeten worden. Dan moeten het passende tussenstuk en de afdrukonderdelen beschikbaar zijn. Bij een systeem dat van de markt is verdwenen of dat in je land geen vertegenwoordiger meer heeft, wordt dat lastig. Onze patiënten krijgen een kaartje met het systeem, de diameter en de lengte van hun implantaat. Vraag die gegevens ook, waar je je behandeling ook laat doen. Op een dag, in een andere stad of een ander land, heeft een tandarts er veel aan. Echt veel.
Is de spijt bij een implantaat voor een voortand anders?
Een voortand is een ander verhaal. Totaal anders. Daar gaat het niet alleen om kauwen maar ook om je lach. De klachten die we daar het vaakst horen zijn tandvlees dat aan de implantaatkant te hoog blijft staan, een tand die langer lijkt dan de buurtand en een grijze schijn van het metaal door dun tandvlees heen.
Het grootste deel daarvan ontstaat doordat het implantaat is geplaatst zonder dat de dikte van het bot en het tandvlees vooraf zijn beoordeeld. Soms is een implantaat op de dag van de extractie de goede keuze, soms moet je een paar maanden wachten tot het weefsel is hersteld. Haast betaal je terug in de spiegel, elke ochtend opnieuw. Daarom vormen we het tandvlees in de voorste regio eerst met een tijdelijke tand en maken we de definitieve pas daarna.
Hoe onderhoud en controleer je een implantaat?
Een implantaat krijgt geen gaatjes. Dat geeft mensen een misleidend gevoel van veiligheid, terwijl het tandvlees rond zo'n implantaat net zo goed ontstoken kan raken als bij een eigen tand, alleen merk je het veel later en is de schade dan al groter. "Als het niet rot, hoef ik niet te poetsen," hoor ik soms. Alleen betekent een implantaat zonder gaatjes niet dat het tandvlees eromheen nooit ziek kan worden.
Poetsen alleen is niet genoeg. Helaas. Naast tweemaal daags poetsen moeten de zijkanten van het implantaat met ragers, floss of een flosdraad worden schoongemaakt. Wie een vaste prothese voor de hele kaak heeft, heeft het lastiger, want een gewone borstel komt er niet onder. Dan gebruik je speciale draden die onder de prothese doorgaan of kleine apparaten die met waterdruk reinigen. De Wereldgezondheidsorganisatie benadrukt dat mondgezondheid niet los van de algemene gezondheid staat. De Amerikaanse tandartsenvereniging adviseert implantaten net zo zorgvuldig te verzorgen als eigen tanden en ze regelmatig te laten controleren.
Dan de controleafspraken. Die slaan mensen over. Wat bijna alle verhalen over spijt gemeen hebben, is dat men na het plaatsen van het implantaat jaren niet meer naar een tandarts ging. Minstens één keer per jaar controle en zo nodig een kleine röntgenfoto, dat is de eenvoudigste manier om peri-implantitis vroeg te vangen.
Vragen die je jezelf en je tandarts moet stellen om geen spijt te krijgen
Wordt er een CBCT-scan gemaakt en is er genoeg bot? Is botopbouw nodig, en zo niet, waarom niet? Onder welke omstandigheden wordt van tanden op dezelfde dag afgezien? Wordt de tand erop geschroefd of gecementeerd? Krijg ik een kaartje met het systeem en de maat van mijn implantaat? Hoe verloopt mijn controle als ik weer thuis ben in mijn eigen land of stad? Wanneer moet ik stoppen met roken als ik rook?
Een uitgebreidere lijst vind je in ons stuk over wat je moet weten voor je een implantaat neemt.
Waar let je op als je voor een implantaat naar het buitenland reist?
Naar Istanbul komen veel patiënten voor een implantaat, soms na een vlucht van vier uur, soms met de nachtbus. De eerste vraag in hun hoofd gaat minder over de behandeling dan over wat er gebeurt als ze weer thuis zijn. Hun spijt komt dus vaak niet door de behandeling zelf. Ze staan er na hun terugkomst alleen voor. Naar wie kunnen ze bij een probleem, krijgen ze hun röntgenfoto's mee, kent de tandarts thuis het systeem van hun implantaat?
Daarom bespreken we vooraf de wachttijd tussen twee zittingen, de genezingsperiode en de mogelijkheden voor controle op afstand. Scans, röntgenfoto's en de lijst van gebruikte onderdelen gaan met de patiënt mee. Wie wil weten waar het verschil tussen offertes vandaan komt, kan ons stuk over de kosten van een implantaat lezen, daar staan geen bedragen in maar wel welke post waarom verandert.
Wat gebeurt er als een implantaat eruit moet?
Deze vraag komt altijd zachtjes. Bijna fluisterend. Ja, soms moet een implantaat eruit. Dat is zo. Als het nooit vastgegroeid is, bij gevorderde peri-implantitis, of als het zo scheef staat dat er geen goede tand op past.
Meestal kan er een nieuw voor in de plaats. Meestal. Wel moet de plek eerst genezen en is soms botopbouw nodig. Het traject wordt dus opnieuw doorlopen en dat is langer en zwaarder dan de eerste keer, omdat het weefsel al een keer is bewerkt en meer tijd nodig heeft om te herstellen. Dit is de meest tastbare vorm van spijt van een implantaat, dezelfde behandeling twee keer moeten doormaken. De manier om dat te voorkomen is het eerste plan rustig opstellen, met de juiste beelden.
Veelgestelde vragen
Hebben mensen spijt van een tandimplantaat?
De meeste mensen niet, en de meeste implantaten blijven jarenlang in de mond. Wie wel spijt heeft, noemt meestal een gebrekkige planning, overgeslagen botopbouw, roken of gemiste controles. Het meeste daarvan is te voorkomen door het vooraf te bespreken.
Waarom slaat een tandimplantaat niet aan?
Dat het implantaat niet vastgroeit, zien we het vaakst in de eerste maanden. Roken, slecht ingestelde suikerziekte, te weinig bot, te vroege belasting en infectie zijn de belangrijkste oorzaken. Het implantaat kan dan verwijderd worden en de plek kan na genezing opnieuw geprobeerd worden.
Wat zijn de symptomen van peri-implantitis?
Bloeden bij het poetsen, rood en gezwollen tandvlees, een nare smaak en tandvlees dat terugtrekt zodat de schroef zichtbaar wordt, zijn de bekendste signalen. Omdat er vaak geen pijn is, wordt het laat opgemerkt. Regelmatige controle en een röntgenfoto helpen om het vroeg te zien.
Is een scan nodig voordat je een implantaat laat zetten?
Een panoramische foto geeft een algemeen beeld, maar laat de breedte van het bot en de afstand tot zenuw of kaakholte niet zien. Daarom is het verstandig om bij de planning een driedimensionale CBCT-scan te vragen. Zo weet je ook vooraf of botopbouw nodig is.
Kun je een implantaat krijgen als je rookt?
Het kan, maar de kans dat het implantaat niet vastgroeit en dat er in latere jaren een ontsteking omheen ontstaat, neemt duidelijk toe. Stoppen voor de operatie en tijdens de genezing wordt aangeraden. Helemaal stoppen is op de lange termijn een van de beste manieren om het implantaat te beschermen.
Hoeveel jaar gaat een implantaat mee?
Een vast aantal jaren noemen zou niet eerlijk zijn, want de levensduur hangt af van onderhoud, controles en gewoontes zoals roken en knarsen. Studies laten zien dat goed geplande en goed onderhouden implantaten vele jaren meegaan. De tand erop moet na verloop van tijd soms vervangen worden.
Kan er een nieuw implantaat komen als het oude is verwijderd?
Meestal wel. Vaak moet de plek eerst genezen en is botopbouw nodig, waardoor het traject langer duurt. De planning van het nieuwe implantaat moet nog zorgvuldiger zijn dan die van het eerste.
Is een implantaat met tanden op dezelfde dag riskant?
Zijn de botkwaliteit goed, zit het implantaat stevig en is de bijtkracht te beheersen, dan kan er dezelfde dag een tijdelijke tand op. Ontbreken die voorwaarden, dan is een paar maanden wachten veiliger omdat de genezing anders verstoord kan raken. Die beslissing hoort tijdens de operatie te vallen.
Hoe lang na een extractie kun je een implantaat laten zetten?
Soms op dezelfde dag, soms na een paar weken of maanden. Omdat lang wachten het bot laat slinken, moet je bij een gewenst implantaat al voor de extractie een plan maken. Het juiste moment hangt af van de toestand van het bot en het tandvlees op die plek.
Die maandag haalden we het implantaat van de heer met pensioen niet weg. We maakten het tandvlees schoon, ontsmetten het oppervlak van het implantaat en gaven hem een ragertje mee. Bij de deur stopte hij het in zijn jaszak en draaide zich om. "Over drie maanden kom ik toch weer, of niet?" Ja. Daar ging het om, meer dan om welke schroef dan ook.
Stuur je oude röntgenfoto of CBCT-scan op, dan bespreken we samen met onze tandarts hoe het met je implantaat staat of waar een nieuw plan op moet rusten. Contactpagina
