Maandagochtend in Pendik, de eerste patiënt die binnenkomt, heeft meestal dezelfde uitstraling. Een hand tegen de wang, ogen die een slapeloze nacht verraden. Vorige week praatte iemand al voordat hij in de stoel zat. "Dokter, ik ben om drie uur 's nachts opgestaan en heb koud water uit de koelkast gehaald. Zolang ik het in mijn mond houd, gaat het. Maar zodra ik slik, is het om gek van te worden. Begin me niet over een wortelkanaalbehandeling, trek hem er maar uit."
Eerlijk is eerlijk, die zin horen we meerdere keren per week. Een wortelkanaalbehandeling klinkt eng, want iedereen heeft wel een tante of collega met een nare ervaring. Maar wat u die nacht wakker hield was niet de behandeling, het was het ontstoken weefsel in uw tand. Hieronder leggen we uit wat er in de stoel gebeurt, wat het eerlijke antwoord is op de vraag of een wortelkanaalbehandeling pijn doet en hoeveel afspraken u mag verwachten, zoals we dat ook tijdens het consult doen.
Wat is een wortelkanaalbehandeling en wat gebeurt er precies in de tand?
Zie de tand als een harde schil. Aan de buitenkant zit het glazuur, daaronder het tandbeen. Helemaal binnenin ligt een zacht weefsel dat pulpa heet. Zenuwen, piepkleine bloedvaatjes, bindweefsel. Dit weefsel loopt via haarfijne kanaaltjes in de wortel door tot in het kaakbot.
Als een gaatje diep doorzet, de tand scheurt of er bacteriën onder een oude grote vulling doorsijpelen, raakt de pulpa ontstoken. Ontstoken weefsel wil zwellen, maar het zit opgesloten tussen harde wanden. Het kan nergens heen. Die druk is precies wat het kloppen veroorzaakt.
Bij de behandeling maakt de tandarts een kleine opening bovenin de tand, haalt de ontstoken of afgestorven pulpa uit de kanalen, desinfecteert en vormt de kanalen en vult ze daarna dicht, zodat er niets meer doorheen kan lekken. De tand blijft zitten. Hij is niet meer levend, maar kauwt gewoon mee. Op onze pagina over wortelkanaalbehandeling leggen we apart uit in welke situaties wij deze weg kiezen.
Een kies heeft meestal drie of vier kanalen, soms vijf. Voortanden hebben er vaak maar één. Vooraf weten hoeveel kanalen er zijn en hoe ze lopen is al het halve werk, daarom beginnen we nooit zonder röntgenfoto.
Hoe merk je dat de zenuw van een tand ontstoken is, wat zijn de klachten?
Niet elke kiespijn betekent een wortelkanaalbehandeling. Een tand die twee seconden zeurt na iets kouds, is vaak met een vulling opgelost. De klachten die richting een wortelkanaalbehandeling wijzen, zijn net iets anders.
- Pijn die minuten blijft hangen nadat het warm of koud was
- Kloppende pijn die vanzelf begint en u uit uw slaap haalt
- Warme thee niet kunnen verdragen en verlichting vinden in koud water (het klassieke teken van een gevorderde ontsteking)
- Pijn bij aanraken of bijten, het gevoel dat de tand "te lang" is
- Een bultje als een pukkel op het tandvlees, een nare smaak in de mond
- Een voortand die na een klap in de loop van de tijd grijs wordt
Die laatste is een interessante. Sommige tanden sterven geruisloos af. De patiënt komt voor iets anders, op de röntgenfoto zit er een donkere plek aan de wortelpunt. "Maar hij heeft nooit pijn gedaan", zeggen ze dan. Klopt, pijn was er niet. Toch zit er binnenin een ontsteking.
Heeft u een gezwollen gezicht, koorts of moeite met slikken, wacht dan niet af. Dit beeld kan op een abces wijzen en dan moet er dezelfde dag naar gekeken worden. De pagina over tandabces van de NHS zegt duidelijk wanneer u naar de spoedeisende hulp moet. Wilt u eerst iets breder lezen, kijk dan ook in ons artikel over de oorzaken van tandpijn.
Doet een wortelkanaalbehandeling pijn?
Dit is de vraag die we het vaakst krijgen. Het antwoord bestaat uit twee delen.
Tijdens de behandeling voelen de meeste patiënten bij een goed verdoofde tand niets anders dan bij een vulling. Trillingen, druk, en vermoeidheid van de lange tijd met open mond. Meer niet. De plaatselijke verdoving schakelt de zenuw en de omgeving uit. Zelfs de prik maken we eerst ongevoelig met een verdovende gel.
Geldt dat voor iedereen? Nee. Sterk ontstoken tanden, vooral in de onderkaak, worden soms niet meteen volledig gevoelloos met de eerste dosis. Dat weten we en we zijn erop voorbereid. Dan geven we extra verdoving, wachten een paar minuten en schakelen zo nodig over op een andere techniek. Eén verzoek van ons, steek uw hand op als u iets voelt. Stoer doen helpt niemand, we stoppen en vullen aan.
"Als jullie bij de zenuw komen, schiet ik dan door het plafond?" Die vraag krijgen we vaak en ons antwoord is altijd hetzelfde. Voordat we de zenuw bereiken is het gebied al verdoofd, en is dat niet zo, dan gaan we niet door.
De dagen na de behandeling zijn een apart onderwerp en daar komen we hieronder op terug. In het kort, een lichte zeurende pijn kan voorkomen en dat is normaal.
Hoe gaat een wortelkanaalbehandeling, wat gebeurt er stap voor stap in de stoel?
Elke tandarts heeft zijn eigen werkwijze, maar de basisvolgorde is ongeveer gelijk. In onze klinieken gaat het zo.
- Onderzoek en röntgenfoto. De tand wordt getest met koude en met voorzichtig tikken (percussie). Er wordt een periapicale röntgenfoto gemaakt en zo nodig een panoramafoto of een driedimensionale scan.
- Verdoving. Het gebied wordt verdoofd en we gaan pas verder als we zeker weten dat het volledig gevoelloos is.
- Cofferdam. Om de tand wordt een dun rubberen doekje gespannen. Zo komt er geen speeksel in het kanaal en kunnen kleine instrumenten of spoelvloeistof niet in de keel terechtkomen.
- Toegang en reiniging. Het gaatje wordt schoongemaakt, vanaf de bovenkant wordt de pulpakamer bereikt en de ingangen van de kanalen worden opgespoord.
- Lengtemeting. Met een elektronisch apparaat, de apexlocator, wordt de lengte van elk kanaal op de millimeter nauwkeurig gemeten.
- Vormgeving en spoelen. Met dunne vijlen worden de kanalen verbreed en tussendoor rijkelijk gespoeld met antiseptische vloeistoffen.
- Kanaalvulling. De gedroogde kanalen worden gevuld met guttapercha, een rubberachtig materiaal, en een kleefstof, de sealer.
- Afsluitende vulling en controlefoto. De ingang van de tand wordt gesloten en een laatste röntgenfoto laat zien of de kanalen tot de punt gevuld zijn.
Laat u door die vijlen niet afschrikken. Door heen en weer te bewegen in het kanaal schrapen ze besmet tandbeen van de wanden en geven ze het kanaal een gladde kegelvorm waarin het vulmateriaal goed past. Het werk lijkt dus minder op dat van een draaier en meer op dat van een precieze schoonmaker. In sommige gevallen werken we met de hand, in andere met flexibele roterende vijlen van nikeltitanium. De keuze hangt af van de bochten in het kanaal.
Nog iets. Sommige patiënten vinden de cofferdam benauwend. U ademt gewoon door uw neus, het doekje laat alleen de tand vrij. Is uw neus verstopt, bijvoorbeeld door hooikoorts, zeg dat dan vooraf. Dan passen we ons daarop aan.
Hoeveel afspraken heeft een wortelkanaalbehandeling nodig, kan het in één keer?
Twee dingen bepalen het aantal afspraken. Hoeveel kanalen de tand heeft en hoeveel ontsteking er zit. Hieronder een grove tabel, maar uw tand past misschien niet precies in een van de rijen. Zonder naar de röntgenfoto te kijken is een stellige uitspraak niet eerlijk.
| Situatie | Meestal nodig |
|---|---|
| Voortand, levende maar ontstoken pulpa | Vaak één afspraak, 45-60 minuten |
| Valse kies (premolaar) | Een of twee afspraken |
| Grote kies, ontstoken maar zonder abces | Een of twee afspraken, 60-90 minuten per afspraak |
| Abces aan de wortelpunt, pus, zwelling | Meestal twee of drie afspraken, met medicatie ertussen |
| Eerder behandelde tand (herbehandeling) | Twee of meer afspraken |
Bij tanden met een abces haasten we ons niet. Bij de eerste afspraak worden de kanalen schoongemaakt en komt er een antibacterieel middel in, de tand wordt tijdelijk afgesloten en u gaat naar huis. Een of twee weken later komt u terug, de ontsteking is dan gezakt en de pus is gestopt, en dan vullen we de kanalen definitief. Geen haast dus. Een Cochrane-review die onderzoeken naar behandeling in één afspraak en in meerdere afspraken bundelt, laat zien dat beide wegen bij een geschikt geval werken. Het gaat erom het juiste geval te kiezen.
Voor patiënten die van ver komen, ook uit het buitenland, stemmen we het plan daarop af. Als de toestand van de tand het toelaat, kunnen we andere behandelingen in de dagen tussen de afspraken plannen, zodat die tijd niet verloren gaat.
Is er pijn na de behandeling en hoe lang duurt die?
Dat kan.
De eerste 2-3 dagen na de behandeling is een gevoelige tand heel gewoon. Vooral bij het bijten. Het weefsel aan de punt van het kanaal is net schoongemaakt en een beetje geïrriteerd. Meestal volstaat een eenvoudige pijnstiller die de tandarts adviseert en gaat het elke dag beter dan de dag ervoor.
U moet ons bellen in de volgende gevallen. Als de pijn van dag tot dag toeneemt, als uw gezicht zwelt, als de tijdelijke vulling eruit valt of als de tand bij het dichtbijten "te vroeg raakt". Dat laatste is met een kleine correctie opgelost, een kwestie van een paar minuten.
Kort ook over antibiotica. Niet elk geval vraagt erom. Als er geen zwelling is die zich uitbreidt of koorts, schrijft uw tandarts ze misschien niet voor en dat is een bewuste keuze. Onnodig antibioticagebruik schaadt u en iedereen om u heen.
Waar let u op na een wortelkanaalbehandeling, wanneer mag u eten?
Eet niets zolang de verdoving niet is uitgewerkt, dus ongeveer 2-3 uur. Anders bijt u ongemerkt op uw tong of wang. Bij kinderen gebeurt dat vaak, bij volwassenen ook.
De eerste dagen na de behandeling
Bijt niet op harde dingen met de behandelde tand. Noten, harde korstjes en pinda's kunnen even wachten. Met een tijdelijke vulling kauwt u ook geen kauwgom. Poets uw tanden zoals altijd en sla dat gebied niet over. Roken vertraagt het herstel, laat het als het kan een paar dagen staan.
Het belangrijkste advies is dit. Met gevulde wortelkanalen is de tand nog niet klaar. Een tand die van binnen gevuld is maar aan de bovenkant alleen tijdelijk gesloten, kan breken en opnieuw van bovenaf gaan lekken als er geen definitieve restauratie komt. "De pijn is weg, dus waarom nog terugkomen", zeggen patiënten die de laatste afspraak overslaan, en een deel van hen zien we een jaar later met een gebroken tand. Dat wensen we u niet toe.
Is een kroon na een wortelkanaalbehandeling verplicht?
Niet bij elke tand, maar bij de meeste kiezen wel.
Een behandelde tand heeft materiaal verloren. Het gaatje is weggehaald, er is een opening gemaakt en vaak is een oude grote vulling verwijderd. Doordat de tand van binnen niet meer levend is, wordt hij ook na verloop van tijd wat brosser. Kiezen dragen het grootste deel van de kauwkracht, dus een kroon die de buitenkant omsluit of in elk geval een vulling die de randen beschermt (onlay) verlengt de levensduur van de tand merkbaar.
Bij voortanden volstaat een esthetische vulling soms als er weinig materiaal verloren is. De beslissing hangt af van de dikte van de gezonde wanden die overblijven. Voor kiezen maken we meestal gebruik van de sterkte van een zirkoonkroon, op zichtbare plekken kan een glaskeramische kroon de voorkeur hebben. Welke bij u past, bepalen de plek van de tand en uw beet.
Wortelkanaalbehandeling of tand trekken?
"Trek hem er maar uit." Dat was het enige wat onze patiënt die maandagochtend wilde.
Trekken lijkt op korte termijn sneller, dat klopt. Maar de lege plek heeft een prijs. Buurtanden gaan na verloop van tijd naar de ruimte toe hellen, de tand in de tegenoverliggende kaak groeit uit, het kauwpatroon raakt verstoord. Om het gat te dichten is later een implantaat of brug nodig. Elk van die oplossingen is een langer traject met meer afspraken dan één wortelkanaalbehandeling.
Is uw eigen tand te redden, dan is behouden onze eerste keuze. Ook de NHS beschrijft deze behandeling als alternatief voor het trekken van de tand en meldt dat behandelde tanden onder gunstige omstandigheden vele jaren kunnen blijven zitten.
Wanneer adviseren we dan wel trekken? Bij een verticale breuk in de wortel, als de tand tot onder het tandvlees is aangetast, als het omliggende bot sterk is afgebroken. Dan houden schoongemaakte kanalen de tand maar een paar maanden vast en laten we de patiënt voor niets afspraken maken. Dat eerlijk zeggen hoort bij ons vak.
Wat zijn de risico's en wanneer is een herbehandeling van het wortelkanaal nodig?
Het is een routinehandeling. Maar zoals elke medische ingreep heeft ze grenzen, en een besluit neemt u beter met kennis daarvan.
- Gemist kanaal. Vooral in bovenkiezen kunnen heel fijne extra kanalen zitten. Een kanaal dat niet is schoongemaakt kan later problemen geven. Werken onder vergroting en driedimensionale beeldvorming verkleinen die kans.
- Gebroken vijl. In sterk gebogen kanalen kan de punt van een dunne vijl in het kanaal afbreken. Vaak is hij te verwijderen of kan men er omheen werken, en de patiënt hoort het altijd.
- Scheur in de wortel. Soms ontdekt men tijdens of na de behandeling een scheur, wat de toekomst van de tand kan veranderen.
- Lekkage van bovenaf. Als de definitieve vulling of kroon te lang op zich laat wachten, kunnen bacteriën opnieuw binnendringen.
Als op de röntgenfoto een nieuwe ontsteking te zien is aan de punt van een wortel die jaren geleden is gevuld, wordt de oude vulling meestal verwijderd en worden de kanalen opnieuw schoongemaakt. Dat noemen we een herbehandeling. Het duurt wat langer dan de eerste behandeling en past soms niet in één afspraak. Als de ontsteking aan de wortelpunt hardnekkig is, is een kleine ingreep (wortelpuntresectie) een van de mogelijkheden.
Waar hangt de prijs van een wortelkanaalbehandeling van af?
Dit is de tweede vraag die telefonisch het vaakst komt. Een bedrag noemen we hier niet. De Turkse regels voor gezondheidsreclame staan dat niet toe, en een bedrag zonder uw tand te hebben gezien zegt u ook niets.
Wat de kosten bepaalt, kunnen we wel gewoon vertellen. Hoeveel kanalen de tand heeft, hoe gebogen of verkalkt die kanalen zijn, of het een eerste behandeling of een herbehandeling is, hoeveel afspraken nodig zijn. Is een driedimensionale scan nodig? Komt er na de wortelkanaalbehandeling een vulling of een kroon op de tand? Elk van die punten beïnvloedt zowel de tijd als de kosten.
Waarom het werk aan een kies langer duurt dan aan een voortand, is nu wel duidelijk. Drie of vier kanalen, elk met een eigen meting en eigen reiniging. Stuurt u uw röntgenfoto, dan kunnen we vooraf bespreken welke onderdelen in uw geval spelen.
Naar welke vestiging in Istanbul kunt u komen?
Woont u aan de Europese kant, dan is onze vestiging in Haliç handiger, aan de Aziatische kant, vooral richting Kartal, Pendik en Tuzla, is onze vestiging in Pendik dichterbij. Belt u 's ochtends na een nacht met pijn, dan proberen we een tijdstip te vinden waarop dezelfde dag naar uw tand gekeken kan worden. Dat zeggen we niet als belofte maar als manier van werken. Op drukke dagen kan het even wachten zijn.
Ontbreken er tanden bij u of moet een tand die niet meer te redden is worden getrokken, dan kunnen we de opties voor een implantaatbehandeling in hetzelfde consult bespreken.
Veelgestelde vragen
Doet een wortelkanaalbehandeling pijn?
Bij een goed verdoofde tand voelt u tijdens de behandeling meestal alleen druk en trillingen. Bij sterk ontstoken tanden kan de verdoving later aanslaan, dan geven we extra verdoving. In de dagen na de behandeling kan een lichte zeurende pijn voorkomen.
Hoeveel afspraken heeft een wortelkanaalbehandeling nodig?
Bij voortanden is vaak één afspraak genoeg. Bij kiezen en bij een abces aan de wortelpunt kunnen twee of drie afspraken nodig zijn. Het precieze aantal weten we pas na onderzoek en röntgenfoto.
Wanneer mag ik eten na een wortelkanaalbehandeling?
Wacht tot de verdoving is uitgewerkt, ongeveer 2-3 uur. Met een tijdelijke vulling bijt u niet op harde dingen met de behandelde kant. Tot er een definitieve vulling of kroon is, moet de tand beschermd blijven.
Hoe lang duurt de pijn na de behandeling?
De gevoeligheid bij het bijten neemt meestal binnen 2-3 dagen af. Neemt de pijn elke dag toe of zwelt uw gezicht, neem dan contact op met de kliniek.
Is een kroon na een wortelkanaalbehandeling verplicht?
Bij kiezen en valse kiezen is er veel materiaal verloren gegaan, dus wordt meestal een kroon of een vulling die de randen omsluit geadviseerd. Bij voortanden kan een esthetische vulling volstaan als er weinig verloren is. De beslissing hangt af van de gezonde wanden die overblijven.
Kan een wortelkanaalbehandeling tijdens de zwangerschap?
Bij pijn en ontsteking wordt het tweede trimester als het gunstigste moment gezien. Noodzakelijke röntgenfoto's worden met een loodschort gemaakt en de verdoving wordt afgestemd met uw gynaecoloog of verloskundige. In spoedgevallen kan wachten riskanter zijn dan een zich verspreidende ontsteking.
Wat moet ik doen als de tijdelijke vulling eruit valt?
Bel de kliniek en maak snel een afspraak om de tand opnieuw te sluiten. In een open kanaal kunnen speeksel en bacteriën binnendringen, waardoor de behandeling opnieuw moet.
Waarom verkleurt een tand na een zenuwbehandeling?
Resten weefsel in de afgestorven tand en bepaalde materialen kunnen de tand na verloop van tijd grijs maken. Bij voortanden kan de verkleuring met inwendig bleken of een kroon worden verholpen.
Is tand trekken niet beter?
Een tand trekken die te redden is, laat buurtanden verschuiven en leidt later tot de behoefte aan een implantaat of brug. Bij een verticale wortelbreuk of ver gevorderd botverlies kan trekken de betere keuze zijn.
Hoeveel röntgenfoto's worden er tijdens de behandeling gemaakt?
Meestal enkele kleine periapicale foto's, vooraf, tijdens de lengtemeting en na de vulling. De dosis daarvan is erg laag, en waar nodig kan ook een driedimensionale scan worden gemaakt.
Onze patiënt van die maandagochtend zag uiteindelijk af van trekken. Bij de deur bleef hij staan en vroeg "Dokter, kan ik vannacht slapen?" We zeiden dat hij zou kunnen slapen. Zijn laatste afspraak vergat hij niet, en daar ging het uiteindelijk om.
Klopt uw tand 's nachts of heeft een andere tandarts een wortelkanaalbehandeling voorgesteld, stuur ons uw röntgenfoto en we kijken er samen met onze tandarts naar. Contactpagina
