Hij scrolde op zijn telefoon door de foto's van zijn bruiloft, één voor één. Op allemaal dezelfde pose: zijn linkerhand voor zijn mond. "Al tien jaar sta ik zo op de foto, dokter. Die kronen voor zijn aan de rand gewoon zwart." We keken. Metaal-porseleinen kronen, geplaatst toen hij jong was, en nu het tandvlees iets was teruggetrokken zat er aan de rand dat bekende grijze lijntje. De kronen zelf waren eigenlijk nog prima. Het probleem was die ene millimeter donkere rand die iedereen zag.
Zirkonia kronen zijn tegenwoordig een van de behandelingen waar we in de stoel het vaakst naar gevraagd worden. En het zijn altijd dezelfde vragen. Wat is zirkonia? Hoe lang gaat het mee? Worden mijn tanden geslepen? Is het schadelijk? Wat is het verschil met porselein? Ik beantwoord ze een voor een, zoals ik dat in de behandelkamer ook zou doen. En ik zeg er eerlijk bij voor wie het een goede keuze is, en voor wie zonde van het geld.
Wat is een zirkonia kroon?
Zirkoniumoxide is een witte, keiharde keramiek. In de geneeskunde wordt het al jaren gebruikt, van heupprotheses tot onderdelen van implantaten. In de tandheelkunde vormt het het skelet, of zelfs het geheel, van de kap die over de tand gaat (de kroon). Bij ouderwetse kronen zat er onder het porselein een metalen onderstructuur. Zirkonia heeft geen metaal. Licht kan erdoorheen, en daardoor lijkt de kroon veel meer op een echte tand.
Patiënten noemen het van alles: "zirkoon tanden", "zirkonium porselein", "zirkonium kroon". Het gaat steeds over hetzelfde. Het kan op één losse tand, als brug die steunt op de buurtanden om een ontbrekende tand te vervangen, of als kroon op een implantaat.
Monolithisch en gelaagd zirkonia
Er is een klein onderscheid dat goed is om te kennen. Monolithisch zirkonia is uit één stuk: het wordt uit een blok gefreesd en daarna ingekleurd. Ijzersterk, ideaal voor kiezen en voor mensen die knarsen. Bij gelaagd zirkonia brengt de tandtechnicus met de hand laagjes porselein aan op een zirkonia onderstructuur. Dat speelt mooier met het licht en bij voortanden oogt het verfijnder. Het nadeel? In die porseleinlaag kan net iets sneller een schilfertje afspringen. De translucente zirkonia's van de laatste jaren hebben het gat tussen die twee werelden flink kleiner gemaakt.
Zirkonia, metaal-porselein of e.max?
Naar deze vergelijking wordt het vaakst gevraagd, dus hier een korte tabel. Elke rij laat een algemene tendens zien; wat in jouw mond het beste past, hangt af van de plek van de tand, de kleur en hoe je beet sluit.
| Eigenschap | Zirkonia | Metaal-porselein | Glaskeramiek (e.max) |
|---|---|---|---|
| Bevat metaal? | Nee | Ja | Nee |
| Lichtdoorlatendheid | Gemiddeld tot goed | Laag | Zeer goed |
| Grijs randje bij het tandvlees | Komt niet voor | Kan na verloop van tijd ontstaan | Komt niet voor |
| Sterkte | Zeer hoog | Hoog | Goed |
| Meest geschikt voor | Voor- en achtertanden, bruggen | Achtertanden, lange bruggen | Voortanden, losse kronen |
| Bij knarsen of klemmen | Geschikt met nachtbeugel | Porselein kan afbrokkelen | Zorgvuldig afwegen |
Kort gezegd: bij één losse voortand haal je de meest natuurlijke look vaak met een glaskeramische kroon. Is er een brug nodig, gaat het om kiezen of knarst de patiënt 's nachts, dan wint zirkonia. Metaal-porselein is nog steeds een prima optie, zeker bij lange bruggen; alleen kiezen we het niet als eerste op plekken waar het esthetisch echt telt.
Voor wie is een zirkonia kroon geschikt, en voor wie niet?
Zirkonia is een mooi materiaal, maar niet de oplossing voor elke tand. Dit zijn de typische situaties waarin wij een kroon adviseren:
- Tanden met grote vullingen, dunne wanden en kans op breuk.
- Kiezen na een wortelkanaalbehandeling die veel weefsel kwijt zijn.
- Gebroken, afgesleten of misvormde tanden.
- Vervangen van oude metaal-porseleinen kronen.
- Een ontbrekende tand opvullen met een brug of een kroon op een implantaat.
- Ernstige verkleuringen van binnenuit die niet reageren op bleken.
En dan het eerlijke deel. We zien regelmatig jonge mensen die in één keer 20 tanden willen laten overkronen. Gezonde tanden, geen vulling te bekennen, alleen een beetje geel. Ze willen de spierwitte lach die ze op Instagram zien. Bij zulke tanden praten we eerst over tanden bleken, en bij een vormprobleem over porseleinen facings, waarvoor veel minder tand weg hoeft. Een tand die voor een kroon is geslepen, wordt nooit meer wat hij was. Die beslissing neem je dus bewust.
Is er sprake van actieve tandvleesontsteking, dan doen we eerst een tandvleesbehandeling. Een afdruk op gezwollen, bloedend tandvlees klopt niet: de rand van de kroon komt bloot te liggen of gaat het tandvlees irriteren. Bij hele jonge patiënten, bij wie de tanden nog niet helemaal doorgebroken zijn en de zenuwholte nog groot is, hebben we ook geen haast.
Hoe wordt een zirkonia kroon gemaakt? Stap voor stap
1. Onderzoek, röntgenfoto's en kleurkeuze
Eerst kijken we naar een röntgenfoto van de tanden en wortels. Zit er cariës onder, een ontstoken wortel of tandvlees dat behandeld moet worden, dan lossen we dat op voordat de kroon komt. Daarna de kleur. Die kiezen we liefst bij daglicht, zonder make-up en met net gepoetste tanden; een kleur die je onder tl-licht kiest, kan buiten op straat heel anders ogen.
2. Voorbereiding: worden de tanden geslepen?
Ja, dat gebeurt. Om ruimte te maken voor de kroon wordt er rondom ongeveer 1 tot 1,5 millimeter van de tand weggeslepen. Dat gaat onder plaatselijke verdoving, je voelt vooral trillen en water. Mensen die bang vragen "Maak je er van die spitse paaltjes van?" zeg ik altijd: met de moderne aanpak wordt de tand kleiner, maar hij houdt zijn vorm. Een paaltje wordt het niet.
3. Afdruk: klassiek of digitaal
Bij de klassieke methode zit er een lepel vol siliconen afdrukmateriaal een paar minuten in je mond. Voor mensen met een sterke kokhalsreflex is dat het minst leuke moment. Bij de digitale methode zet een intraorale scanner binnen een paar seconden een 3D-beeld van je tanden op de computer. Beide werken goed; waar het om draait, is dat de afdruk de tandvleesrand scherp vastlegt.
Na de afdruk krijg je in dezelfde afspraak tijdelijke kronen. Niemand loopt met geslepen tanden de praktijk uit. De tijdelijke kronen zitten er maar een paar dagen; plakkerig en hard eten vermijden is genoeg.
4. Laboratorium: ontwerp, frezen, oven
De kroon wordt op de computer ontworpen, door een freesmachine uit een zirkonia blok gefreesd en daarna op zeer hoge temperatuur gebakken (sinteren). Het materiaal krimpt daarbij een beetje en krijgt zijn uiteindelijke hardheid. Dan komt het ambachtelijke werk. De tandtechnicus brengt met de hand de kleurovergangen aan, die lichte doorschijnendheid aan de snijrand, de fijne structuur van het oppervlak. Juist die laatste details maken vaak dat je een goede kroon op een foto niet van een echte tand onderscheidt.
5. Passen en vastzetten
De kronen worden eerst in je mond gepast. Kleur, lengte, beet, hoe je "s" klinkt als je praat... We lopen het samen na. Dit is het moment dat ik je de spiegel geef en vraag: "Is er iets wat je niet mooi vindt?" Zeg het dan alsjeblieft gewoon. Na het vastzetten is iets veranderen een stuk lastiger. Klopt alles, dan worden de kronen met een speciaal cement definitief vastgezet.
In hoeveel dagen is een zirkonia kroon klaar?
Als er onder de kroon niets behandeld hoeft te worden, ben je meestal in ongeveer een week klaar, met twee of drie afspraken. Voor patiënten uit een andere stad of uit het buitenland plannen we de afspraken zo dat alles in die week past. Is er een wortelkanaalbehandeling, tandvleesbehandeling of implantaat nodig, dan duurt het natuurlijk langer.
Hoe lang gaat een zirkonia kroon mee?
Goed geplande zirkonia kronen met een nauwkeurige randaansluiting en goed onderhoud zien we 10 tot 15 jaar meegaan, vaak nog langer. Maar ik verklap je een geheim: een zirkonia kroon gaat zelden zelf kapot. Wat het meestal begeeft, is de tand eronder. Cariës die aan de rand begint of tandvlees dat terugtrekt, dat is de echte reden om een kroon te vervangen. De levensduur hangt dus minder af van het materiaal dan van jouw tandenborstel en floss.
De gewoontes die hem korter laten meegaan, kennen we ook. Noten kraken met je tanden, flesjes openen, op pennen en nagels bijten, 's nachts onbewust je kaken op elkaar klemmen. Dat laatste is echt belangrijk. Knars je, dan beschermt een doorzichtige nachtbeugel zowel de kronen als de tanden aan de overkant.
Is een zirkonia kroon schadelijk? De nadelen op een rij
Het materiaal zelf verdraagt het lichaam heel goed. Er zit geen metaal in, dus geen metaalallergie, geen metaalsmaak in je mond en geen blauwige verkleuring van het tandvlees. Moet je een MRI laten maken, dan zijn je kronen ook geen probleem. Bijna alles wat mensen als "schadelijk" zien, komt niet door het materiaal maar door de manier waarop het werk is gedaan. Ik zet het eerlijk op een rij:
- Slijpen is onomkeerbaar. Daarom is het zo belangrijk om gezonde tanden niet zomaar te overkronen.
- Tijdelijke gevoeligheid. Levende tanden kunnen de eerste dagen gevoelig zijn voor kou; meestal gaat dat vanzelf over.
- Reactie van de zenuw. Bij levende tanden die heel diep geslepen zijn of al grote vullingen hadden, raakt de zenuw soms ontstoken, al is dat zeldzaam, en is een wortelkanaalbehandeling nodig.
- Slecht passende rand. Een kroon met een uitstekende of open rand zorgt voor bloedend tandvlees, een vieze lucht en cariës.
- Ruw oppervlak. Slecht gepolijst zirkonia kan de tand aan de overkant afslijten. Bij een goed gepolijst oppervlak is dat risico heel klein.
Een aparte opmerking voor wie last heeft van terugtrekkend tandvlees: de rand van de kroon komt net onder het tandvlees te liggen. Trekt het tandvlees in de loop der jaren terug, dan kan die rand zichtbaar worden. Bij zirkonia is die rand wit, niet grijs; toch loont het om de oorzaken van terugtrekkend tandvlees te kennen, zodat je het voorkomt.
Je zirkonia kroon verzorgen na de behandeling
Op de dag van het vastzetten eet je niet tot de verdoving is uitgewerkt, verder mag alles. De eerste dagen voelt kauwen alsof "er iets nieuws zit", maar je tong went snel aan de nieuwe vorm. Voelt je beet ergens te hoog? Niet afwachten, kom binnen een week terug. Met vijf minuten bijslijpen is het opgelost.
De dagelijkse verzorging is hetzelfde als bij je eigen tanden, of eigenlijk nog iets zorgvuldiger. Twee keer per dag een zachte tandenborstel, 's avonds flossen en bij een brug een ragertje of monddouche om eronder schoon te maken. Elk half jaar controle en tandsteen verwijderen. Bloedt je tandvlees? Negeer dat niet; waar het vandaan komt, lees je in ons artikel over bloedend tandvlees.
Dan nog even over bleken. Een zirkonia kroon verkleurt niet, maar wordt van bleken ook niet lichter. Wil je je andere tanden laten bleken, draai de volgorde dan om. Eerst bleken, de kleur twee weken laten stabiliseren en pas daarna de kleur van de kroon kiezen.
Vraag dit aan je tandarts voordat je voor een zirkonia kroon kiest
Ga niet met vraagtekens de deur uit. We hebben een kort lijstje dat we patiënten meegeven met de boodschap "neem geen besluit zonder dit te vragen". Een goede tandarts vindt die vragen niet vervelend. Integendeel, hij is er blij mee.
- Heeft deze tand echt een kroon nodig, of is een vulling, facing of bleekbehandeling genoeg?
- Op hoeveel tanden en waarom? Is per tand uitgelegd waarom het nodig is?
- Moet er vóór de kroon nog een tand een wortelkanaalbehandeling, tandvleesbehandeling of cariësbehandeling krijgen?
- Wordt het monolithisch of gelaagd, en waarom past dat bij mijn tanden?
- Hoe wordt de kleur gekozen, en mag ik bij het passen nog iets laten aanpassen?
- Knars ik 's nachts, en heb ik een nachtbeugel nodig?
- Hoe vaak zijn de controles, en bij wie kan ik terecht als er iets met de kroon is?
Nog één ding: wees voorzichtig met snelle beloftes als "20 tanden in één behandeling". De tijd die naar de afdruk, het passen en het bijstellen gaat, bepaalt hoe de kroon er over tien jaar bij staat. Wordt er gehaast, dan is de tandvleesrand meestal het eerste slachtoffer. En die vergeeft niets.
Zirkonia kroon op een implantaat
Ook de kroon op een implantaat is meestal van zirkonia. Die kroon zit dan niet op een eigen tand, maar op het verbindingsstuk (de abutment) op het implantaat. Er hoeft niets geslepen te worden en cariës is geen risico; tandvlees en bot verdienen wel precies dezelfde zorg. Meer over het traject lees je op onze pagina over implantaatbehandeling.
Eén kroon, een brug of een smile makeover?
Voor één gebroken tand is één kroon genoeg. Ontbreekt er een tand, dan zijn er twee opties: de buurtanden overkronen en het gat met een brug dichten, of een implantaat in het gat plaatsen met daarop een zirkonia kroon. Zijn de buurtanden gezond, dan raden we meestal het implantaat aan, zodat die niet geslepen hoeven te worden; de afwegingen zetten we op een rij in het artikel implantaat of brug?
Wil je kleur, lengte en stand van je voortanden in één keer aanpakken, dan heb je het niet meer over losse kronen. Dan plannen we een smile makeover. Daarin nemen we de verhoudingen van je gezicht mee, je lippenlijn en hoeveel tandvlees je laat zien als je lacht. Welke tand zirkonia krijgt, welke een facing en welke alleen gebleekt wordt, dat wordt allemaal in hetzelfde plan duidelijk.
En onze patiënt met de bruiloftsfoto's? De oude kronen gingen eraf, twee tanden hadden een wortelkanaalbehandeling nodig en daarna kregen zijn zes voortanden zirkonia. Bij de controle hield hij me weer zijn telefoon voor. Dit keer een foto van een familiediner. Zijn hand lag op tafel. Denk je aan een zirkonia kroon, of vraag je je af of je oude kronen aan vervanging toe zijn? Neem contact met ons op voor een onderzoek in onze kliniek in Haliç of Pendik in Istanbul; dan bespreken we samen, met de röntgenfoto erbij, wat er voor jouw mond mogelijk is. Meer over de behandeling vind je op onze pagina over zirkonia kronen.
Sommige tanden hebben eerst een zenuwbehandeling nodig voordat er een zirkonia kroon op kan, daarom beantwoorden we hoeveel afspraken een wortelkanaalbehandeling kost en hoe de dagen erna zijn in een apart artikel.
Veelgestelde vragen
Hoe lang gaat een zirkonia kroon mee?
Goed geplande en goed onderhouden zirkonia kronen gaan bij de meeste patiënten 10 tot 15 jaar mee, en vaak langer. De levensduur hangt vooral af van de gezondheid van de tand en het tandvlees onder de kroon; ontstaat er cariës aan de rand of trekt het tandvlees terug, dan moet de kroon soms vervangen worden. Dit verschilt per persoon.
Worden je tanden geslepen voor een zirkonia kroon?
Ja. Om ruimte te maken voor de kroon wordt er rondom ongeveer 1 tot 1,5 millimeter van de tand weggeslepen. Dat gebeurt onder plaatselijke verdoving, je voelt er geen pijn van. Omdat een geslepen tand nooit meer terug kan, raden we geen onnodige kronen op gezonde tanden aan.
Is een zirkonia kroon schadelijk?
Zirkonia is een metaalvrije keramiek die het lichaam goed verdraagt; het geeft geen metaalallergie, geen metaalsmaak en geen blauwe verkleuring van het tandvlees. Mogelijke problemen komen door de uitvoering en niet door het materiaal: onomkeerbaar slijpen, tijdelijke gevoeligheid de eerste dagen, een enkele keer een zenuwreactie en tandvleesontsteking bij een slecht aansluitende rand.
In hoeveel dagen wordt een zirkonia kroon gemaakt?
Als er eerst niets behandeld hoeft te worden, is een zirkonia kroon meestal in ongeveer een week klaar, met twee of drie afspraken. Is er een wortelkanaalbehandeling, tandvleesbehandeling of implantaat nodig, dan duurt het langer.
Wat is beter, zirkonia of porselein?
Er is geen antwoord dat voor iedereen geldt. Zirkonia bevat geen metaal, geeft dus geen grijs randje bij het tandvlees en is erg sterk; het komt vooral tot zijn recht bij bruggen, kiezen en mensen die knarsen. Bij een losse voortand kan glaskeramiek meer licht doorlaten. Metaal-porselein wordt nog steeds gebruikt bij lange bruggen. De keuze maken we bij het onderzoek, op basis van de plek van de tand en de beet.
Doet een zirkonia kroon pijn?
De tand wordt onder plaatselijke verdoving geslepen, dus tijdens de behandeling heb je geen pijn. Levende tanden kunnen de eerste dagen wat gevoelig zijn voor kou; dat gaat meestal vanzelf over.
Verkleurt een zirkonia kroon?
Nee. Een zirkonia kroon verkleurt niet door thee, koffie of roken en wordt ook niet lichter van bleken. Wil je de andere tanden laten bleken, dan doe je dat eerst en kies je de kleur van de kroon pas als de kleur van je tanden stabiel is.
Kan een zirkonia kroon op een tand met een wortelkanaalbehandeling?
Ja. Tanden na een wortelkanaalbehandeling die veel weefsel kwijt zijn, breken makkelijker en worden daarom vaak met een kroon beschermd. Zo nodig krijgt de tand vóór de kroon eerst een stift of een versterkende opbouw.
