Przesuwał palcem zdjęcia z wesela i pokazywał mi jedno po drugim. Na każdym ta sama poza: lewa dłoń przed ustami. „Panie doktorze, od dziesięciu lat tak wychodzę na zdjęciach. Korony na przednich zębach mają czarne brzegi”. Zajrzeliśmy. Korony porcelanowe na metalu, robione jeszcze za młodu. Dziąsło trochę się cofnęło i przy brzegach wyszła ta dobrze nam znana szara kreska. Same korony były zresztą w porządku. Problem w tym, że tę milimetrową ciemną linię widzieli wszyscy.
Korony cyrkonowe to dziś jeden z tematów, o które pacjenci pytają najczęściej. I pytania są zawsze te same. Co to właściwie jest cyrkon? Ile to wytrzyma? Trzeba szlifować zęby? Czy to szkodzi? Czym się różni od porcelany? Odpowiem po kolei, tak jak tłumaczę to na fotelu. Powiem też wprost, komu cyrkon naprawdę się przyda, a dla kogo będzie niepotrzebnym wydatkiem.
Co to jest korona cyrkonowa?
Tlenek cyrkonu to biała, bardzo twarda ceramika. W medycynie stosuje się go od lat, od endoprotez stawu biodrowego po elementy implantów. W stomatologii robi się z niego podbudowę korony, czyli tej „czapeczki” nakładanej na ząb, albo całą koronę. W starszych koronach pod porcelaną siedziała metalowa podbudowa. W cyrkonie metalu nie ma. Światło przechodzi przez materiał, więc korona wygląda dużo bliżej naturalnego zęba.
Pacjenci nazywają to różnie: „zęby z cyrkonu”, „porcelana na cyrkonie”, „cyrkonowe korony”. Chodzi o to samo. Koronę można zrobić na jeden ząb. Można też wykonać most, który opiera się na sąsiednich zębach i uzupełnia brak, albo nadbudowę na implancie.
Cyrkon monolityczny i warstwowy
Jest tu pewne rozróżnienie, które warto znać. Cyrkon monolityczny to jeden kawałek: frezuje się go z bloku i barwi. Jest bardzo wytrzymały, świetnie sprawdza się w zębach bocznych i u osób, które zaciskają zęby. W cyrkonie warstwowym technik ręcznie nakłada na cyrkonową podbudowę kolejne warstwy porcelany. Gra światła jest bogatsza, estetyka w odcinku przednim subtelniejsza. Ale ryzyko drobnych odprysków porcelany jest nieco wyższe. Półprzezierne cyrkony z ostatnich lat mocno zbliżyły do siebie te dwa światy.
Cyrkon, porcelana na metalu czy e.max?
O to porównanie pacjenci proszą najczęściej, więc zbiorę je w krótkiej tabeli. Każdy wiersz pokazuje ogólną tendencję, nic więcej. Co sprawdzi się akurat u ciebie, zależy od położenia zęba, jego koloru i zgryzu.
| Cecha | Cyrkon | Porcelana na metalu | Ceramika szklana (e.max) |
|---|---|---|---|
| Czy zawiera metal? | Nie | Tak | Nie |
| Przepuszczalność światła | Od średniej do dobrej | Niska | Bardzo dobra |
| Szara linia przy dziąśle | Nie występuje | Z czasem może się pojawić | Nie występuje |
| Wytrzymałość | Bardzo wysoka | Wysoka | Dobra |
| Gdzie sprawdza się najlepiej | Zęby przednie i boczne, mosty | Zęby boczne, długie mosty | Zęby przednie, pojedyncze korony |
| U osoby zaciskającej zęby | Dobry wybór z szyną nocną | Porcelana może odpryskiwać | Wybierać ostrożnie |
W skrócie: na pojedynczym zębie z przodu najbardziej naturalny efekt daje zwykle korona z ceramiki szklanej. Potrzebny most? Mówimy o zębach bocznych? Pacjent zaciska zęby w nocy? Wtedy na prowadzenie wychodzi cyrkon. Porcelana na metalu to nadal rozsądna opcja, zwłaszcza przy długich mostach. Po prostu tam, gdzie liczy się estetyka, nie proponujemy jej jako pierwszej.
Komu zakłada się korony cyrkonowe, a komu nie?
Cyrkon to świetny materiał, ale nie lekarstwo na wszystko. Oto typowe sytuacje, w których proponujemy koronę:
- Zęby z dużymi wypełnieniami, cienkimi ścianami i ryzykiem pęknięcia.
- Zęby trzonowe po leczeniu kanałowym, które straciły dużo tkanki.
- Zęby złamane, starte albo o nieprawidłowym kształcie.
- Wymiana starych koron na podbudowie metalowej.
- Uzupełnienie braku mostem lub koroną na implancie.
- Silne przebarwienia wewnętrzne, na które nie działa wybielanie.
A teraz część szczera. Często przychodzą do nas młodzi ludzie ze zdrowymi zębami, bez jednej plomby, po prostu trochę żółtawymi. I chcą od razu 20 koron. Napatrzyli się w mediach społecznościowych na śnieżnobiałe uśmiechy. Przy takich zębach najpierw rozmawiamy o wybielaniu zębów, a jeśli przeszkadza kształt, o licówkach, które zabierają dużo mniej tkanki. Ząb oszlifowany pod koronę już nigdy nie wróci do dawnej postaci. Decyzję trzeba podjąć ze świadomością tego.
Jeśli dziąsła są w stanie zapalnym, zaczynamy od leczenia dziąseł. Wycisk z krwawiącego, obrzękniętego dziąsła wyjdzie niedokładny, a brzeg korony albo zostanie odsłonięty, albo będzie drażnił dziąsło. U bardzo młodych pacjentów, którym zęby jeszcze nie wyrżnęły się do końca, a komora miazgi jest duża, też się nie spieszymy.
Jak wygląda zakładanie koron cyrkonowych? Krok po kroku
1. Badanie, RTG i dobór koloru
Najpierw oglądamy zdjęcia RTG zębów i korzeni. Jeśli pod spodem jest próchnica, stan zapalny przy korzeniu albo dziąsło do leczenia, rozwiązujemy to przed koroną. Potem kolor. Dobieramy go w miarę możliwości przy świetle dziennym, bez makijażu, na umytych zębach. Odcień wybrany pod świetlówką na ulicy potrafi wyglądać zupełnie inaczej.
2. Przygotowanie zęba: czy zęby się szlifuje?
Tak, szlifuje się. Żeby zrobić miejsce na koronę, ząb opracowuje się dookoła o mniej więcej 1-1,5 milimetra. Wszystko w znieczuleniu miejscowym, czuć tylko wibrację i wodę. Tym, którzy się boją („Zrobi mi pan z zębów szpikulce?”), odpowiadam tak: przy nowoczesnym opracowaniu ząb robi się mniejszy, ale zachowuje kształt. Żadnych kołków.
3. Wycisk: tradycyjny czy cyfrowy
Przy metodzie tradycyjnej łyżka z masą silikonową siedzi w ustach kilka minut. Osoby z silnym odruchem wymiotnym nie znoszą tego momentu najbardziej. Przy metodzie cyfrowej skaner wewnątrzustny w kilka sekund przesyła do komputera trójwymiarowy obraz zębów. Obie dają dobry wynik. Ważne, żeby wycisk wyraźnie uchwycił brzeg przy dziąśle.
Zaraz po wycisku, na tej samej wizycie, zakładamy korony tymczasowe. Nikt nie wychodzi z gabinetu z oszlifowanymi zębami. Tymczasówki są na kilka dni, wystarczy unikać rzeczy klejących się i twardych.
4. Laboratorium: projekt, frezowanie, piec
Koronę projektuje się w komputerze, frezarka wycina ją z bloku cyrkonu, a potem wypala się ją w wysokiej temperaturze (to tak zwane spiekanie). Materiał trochę się wtedy kurczy i zyskuje swoją docelową twardość. Dalej zaczyna się sztuka. Technik ręcznie dodaje przejścia kolorów, lekką przezierność brzegu siecznego, delikatną fakturę powierzchni. Zwykle to właśnie te ostatnie poprawki sprawiają, że dobrej korony na zdjęciu nie da się odróżnić od własnego zęba.
5. Przymiarka i cementowanie
Korony przymierzamy w ustach. Kolor, długość, zgryz, to, jak brzmi „s”, kiedy mówisz... Oglądamy wszystko razem. To jest moment, w którym dajemy ci lusterko do ręki i pytamy: „Coś się nie podoba?”. Proszę, mów śmiało. Po zacementowaniu zmiana jest dużo trudniejsza. Kiedy wszystko jest na swoim miejscu, korony osadza się na stałe specjalnym cementem.
Korona cyrkonowa: ile dni to trwa?
Jeśli pod spodem nie ma nic do leczenia, całość zamyka się zwykle w około tygodniu, na dwóch lub trzech wizytach. Pacjentom spoza miasta i z zagranicy układamy wizyty tak, żeby zmieścić się w tym tygodniu. Gdy potrzebne jest leczenie kanałowe, leczenie dziąseł albo implant, kalendarz naturalnie się wydłuża.
Ile wytrzymuje korona cyrkonowa?
Dobrze zaplanowane korony cyrkonowe, ze szczelnym brzegiem i regularnie pielęgnowane, widzimy w ustach przez 10-15 lat, a często i dłużej. Ale zdradzę ci pewien sekret. Sama korona cyrkonowa rzadko się „kończy”. Zwykle kończy się ząb pod nią. Próchnica zaczynająca się przy brzegu korony albo cofające się dziąsło, to są prawdziwe powody wymiany. Czyli o trwałości decyduje nie tyle materiał, ile twoja szczoteczka i nić.
Nawyki, które skracają życie korony, też są znane. Rozgryzanie orzechów. Otwieranie butelek zębami. Gryzienie długopisów i obgryzanie paznokci. Nieświadome zaciskanie zębów w nocy. Ten ostatni punkt jest bardzo ważny: u kogoś, kto zaciska zęby, przezroczysta szyna nocna chroni i korony, i zęby przeciwstawne.
Czy korony cyrkonowe są szkodliwe?
Sam materiał jest przyjazny dla organizmu. Nie zawiera metalu, więc nie wywołuje alergii na metale, nie zostawia metalicznego posmaku i nie powoduje sinienia dziąseł. Rezonans magnetyczny? Korony nie będą przeszkadzać. Większość tego, o co pacjenci pytają jako o „szkodliwość”, nie wynika z materiału, tylko z wykonania. Napiszę to wprost:
- Szlifowania zęba nie da się cofnąć. Dlatego tak ważne jest, żeby nie zakładać korony na zdrowy ząb bez potrzeby.
- Przejściowa nadwrażliwość. Żywe zęby mogą przez pierwsze dni reagować na zimno, zwykle mija to samo.
- Reakcja miazgi. W żywych zębach opracowanych bardzo głęboko albo z dużym wypełnieniem rzadko, ale jednak, dochodzi do zapalenia miazgi i może być potrzebne leczenie kanałowe.
- Nieszczelny brzeg. Korona z nawisającym albo odsłoniętym brzegiem sprzyja krwawieniu dziąseł, nieprzyjemnemu zapachowi i próchnicy.
- Szorstka powierzchnia. Źle wypolerowany cyrkon może ścierać ząb przeciwstawny. Przy dobrze wypolerowanej powierzchni to ryzyko jest bardzo małe.
Osobna uwaga dla osób z recesją dziąseł: brzeg korony umieszcza się tuż pod linią dziąsła. Jeśli dziąsło z latami się cofnie, brzeg może się odsłonić. W cyrkonie jest on biały, nie szary. Mimo to warto znać przyczyny cofania się dziąseł, żeby temu zapobiegać.
Pielęgnacja po założeniu koron cyrkonowych
W dniu cementowania nie jedz, dopóki nie puści znieczulenie. Potem wolno wszystko. Przez pierwsze dni przy żuciu będzie uczucie, że „coś jest nowego”, ale język szybko przyzwyczaja się do nowego kształtu. Jeśli w zgryzie coś wydaje się za wysokie, nie czekaj, przyjdź przed upływem tygodnia. Pięć minut korekty i po sprawie.
Codzienna higiena nie różni się od dbania o własne zęby, wymaga może tylko odrobinę więcej staranności. Miękka szczoteczka dwa razy dziennie, wieczorem nić, a przy moście szczoteczka międzyzębowa albo irygator, żeby wyczyścić pod przęsłem. Co pół roku kontrola i usuwanie kamienia. Dziąsła krwawią? Nie lekceważ tego. Skąd się to bierze, opisaliśmy w artykule o krwawieniu dziąseł.
Jeszcze sprawa wybielania. Korona cyrkonowa nie zmienia koloru i wybielanie jej nie rozjaśni. Jeśli myślisz o wybieleniu pozostałych zębów, odwróć kolejność. Najpierw wybielanie, kolor niech się ustabilizuje przez dwa tygodnie, dopiero potem dobieramy odcień korony.
O co zapytać dentystę przed założeniem koron cyrkonowych
Nie wychodź z konsultacji ze znakami zapytania w głowie. Mamy krótką listę, o której mówimy pacjentom: „Nie decydujcie, zanim o to nie zapytacie”. Dobrego lekarza takie pytania nie irytują. Wręcz przeciwnie, cieszą go.
- Czy ten ząb naprawdę potrzebuje korony, czy wystarczy wypełnienie, licówka albo wybielanie?
- Ile zębów i dlaczego? Czy uzasadnienie dla każdego zęba zostało omówione osobno?
- Czy któryś ząb przed koroną wymaga leczenia kanałowego, leczenia dziąseł albo próchnicy?
- Cyrkon monolityczny czy warstwowy i dlaczego akurat on pasuje do moich zębów?
- Jak będzie dobierany kolor i czy na przymiarce mogę poprosić o zmiany?
- Czy zaciskam zęby w nocy i czy potrzebuję szyny?
- Jak często będą wizyty kontrolne i do kogo się zgłosić, jeśli z koroną będzie problem?
Dodam jeszcze jedno. Do szybkich obietnic w stylu „20 zębów na jednej wizycie” podchodź ostrożnie. Czas poświęcony na wycisk, przymiarkę i dopasowanie to właśnie ten czas, który decyduje, jak korona będzie wyglądać za dziesięć lat. Kiedy się spieszy, najpierw zwykle cierpi brzeg przy dziąśle. A on nie wybacza.
Cyrkon na implancie
Korona na implancie też najczęściej jest cyrkonowa. Tyle że nie siedzi na naturalnym zębie, tylko na łączniku przykręconym do implantu. Nie ma czego szlifować, nie ma też ryzyka próchnicy. Ale o dziąsło i kość trzeba dbać z taką samą starannością. Szczegóły samego zabiegu znajdziesz na stronie leczenie implantologiczne.
Pojedyncza korona, most czy metamorfoza uśmiechu?
Na jeden złamany ząb wystarczy jedna korona. Jeśli brakuje zęba, w grę wchodzą dwie opcje. Można założyć korony na zęby sąsiednie i zamknąć lukę mostem. Można też wstawić w to miejsce implant i zrobić na nim koronę cyrkonową. Kiedy sąsiednie zęby są zdrowe, zwykle proponujemy implant, żeby ich nie szlifować. Niuanse tej decyzji porównaliśmy w artykule implant czy most.
Chcesz zmienić jednocześnie kolor, długość i ustawienie przednich zębów? Wtedy nie mówimy już o pojedynczych koronach, tylko o projektowaniu uśmiechu. W takim planie bierzemy pod uwagę proporcje twarzy, linię warg i to, ile dziąsła widać, gdy się śmiejesz. Któremu zębowi cyrkon, któremu licówka, a któremu wystarczy wybielanie, wszystko wyjaśnia się w jednym planie.
A nasz pacjent od zdjęć ślubnych? Stare korony zdjęliśmy, dwa zęby wymagały leczenia kanałowego, a potem na sześć przednich zębów założyliśmy cyrkon. Na wizycie kontrolnej znów podsunął mi telefon. Tym razem zdjęcie z rodzinnej kolacji. Ręka leżała na stole. Jeśli myślisz o koronach cyrkonowych albo zastanawiasz się, czy stare korony nie wymagają już wymiany, skontaktuj się z nami i umów się na badanie w naszej klinice w Haliç lub w Pendik, w Stambule. Usiądziemy razem nad zdjęciem RTG i omówimy opcje dopasowane do twoich zębów. Szczegóły leczenia znajdziesz na stronie korony cyrkonowe.
Niektóre zęby przed koroną z tlenku cyrkonu wymagają najpierw leczenia kanałowego, dlatego ile wizyt trwa leczenie kanałowe i jak wyglądają dni po nim omówiliśmy w osobnym artykule.
Najczęściej zadawane pytania
Ile lat wytrzymuje korona cyrkonowa?
Dobrze zaplanowane i regularnie pielęgnowane korony cyrkonowe u większości pacjentów służą 10-15 lat i dłużej. O ich trwałości decyduje przede wszystkim zdrowie zęba i dziąsła pod koroną: jeśli przy brzegu pojawi się próchnica albo dziąsło się cofnie, może być konieczna wymiana korony. Czas ten jest różny u różnych osób.
Czy pod koronę cyrkonową szlifuje się zęby?
Tak. Żeby zrobić miejsce na koronę, ząb opracowuje się dookoła o około 1-1,5 milimetra. Zabieg odbywa się w znieczuleniu miejscowym i nie boli. Oszlifowany ząb nie wraca do dawnej postaci, dlatego na zdrowe zęby nie zaleca się koron bez potrzeby.
Czy korony cyrkonowe są szkodliwe?
Cyrkon to ceramika bez metalu, dobrze tolerowana przez organizm: nie wywołuje alergii na metale, metalicznego posmaku ani sinienia dziąseł. Możliwe problemy wynikają z wykonania, a nie z materiału: nieodwracalne szlifowanie zęba, przejściowa nadwrażliwość w pierwszych dniach, rzadko reakcja miazgi oraz zapalenie dziąseł przy źle dopasowanym brzegu korony.
Ile dni trwa wykonanie korony cyrkonowej?
Jeśli pod spodem nie ma nic do leczenia, korona cyrkonowa jest zwykle gotowa w około tydzień, na dwóch lub trzech wizytach. Gdy potrzebne jest leczenie kanałowe, leczenie dziąseł albo implant, czas się wydłuża.
Co jest lepsze: cyrkon czy porcelana?
Nie ma jednej dobrej odpowiedzi. Cyrkon nie zawiera metalu, więc nie daje szarej linii przy dziąśle, i jest bardzo wytrzymały, dlatego sprawdza się w mostach, zębach bocznych i u osób zaciskających zęby. Na pojedynczym zębie przednim ceramika szklana może lepiej przepuszczać światło. Porcelana na metalu wciąż bywa stosowana przy długich mostach. Wybór zapada na badaniu, z uwzględnieniem położenia zęba i zgryzu.
Czy zakładanie korony cyrkonowej boli?
Ząb opracowuje się w znieczuleniu miejscowym, więc w trakcie zabiegu nic nie boli. Żywe zęby przez pierwsze dni mogą lekko reagować na zimno, zwykle mija to samo.
Czy korona cyrkonowa zmienia kolor?
Nie. Herbata, kawa i papierosy nie przebarwiają korony cyrkonowej, a wybielanie jej nie rozjaśni. Jeśli pozostałe zęby mają być wybielane, najpierw przeprowadza się wybielanie, a kolor korony dobiera dopiero wtedy, gdy odcień się ustabilizuje.
Czy na ząb po leczeniu kanałowym można założyć koronę cyrkonową?
Tak. Zęby po leczeniu kanałowym, które straciły dużo tkanki, łatwo pękają, dlatego często chroni się je koroną. W razie potrzeby przed założeniem korony wykonuje się w zębie wkład koronowo-korzeniowy albo wzmacniające wypełnienie.
