Pazartesi sabahı Pendik'te kapıyı ilk açan hasta genelde aynı tiptedir. Bir eli yanağında, gözlerinde uykusuzluk. Geçen hafta biri sandalyeye oturmadan konuştu. "Hocam, gece üçte kalktım, buzdolabından soğuk su aldım, ağzımda tuttukça geçiyor. Ama bırakınca öldürüyor. Kanal tedavisi demeyin bana ne olur, çekin gitsin."
Dürüst olayım, bu cümleyi haftada birkaç kez duyuyoruz. Kanal tedavisi kulağa korkutucu geliyor çünkü herkesin bir teyzesinin, bir iş arkadaşının anlattığı kötü bir hikâyesi var. Oysa o gece sizi uyutmayan şey tedavinin kendisi değil, dişin içinde iltihaplanmış dokunun ta kendisi. Aşağıda koltukta neler olduğunu, kanal tedavisi acıtır mı sorusunun gerçek cevabını ve kaç seans süreceğini muayenede anlattığımız gibi anlatmaya çalıştık.
Kanal tedavisi nedir, dişin içinde tam olarak ne yapılıyor?
Dişi dışarıdan sert bir kabuk gibi düşünün. Mine en dışta, altında dentin var. En içte ise pulpa denen yumuşak bir doku duruyor. Sinirler, ince damarlar, bağ dokusu. Bu doku kökün ucuna kadar uzanan incecik kanalların içinden çene kemiğine bağlanıyor.
Çürük derine indiğinde, diş çatladığında ya da eski büyük bir dolgunun altından bakteri sızdığında pulpa iltihaplanıyor. İltihaplanan doku şişmek istiyor ama etrafı sert duvarlarla çevrili. Gidecek yeri yok. Zonklamanın sebebi tam olarak bu basınç.
Bu işlemde hekim dişin tepesinden küçük bir giriş açıyor, iltihaplı ya da ölmüş pulpayı kanallardan temizliyor, kanalları dezenfekte edip şekillendiriyor ve sonra sızdırmayacak şekilde dolduruyor. Diş yerinde kalıyor. Canlılığını kaybediyor ama çiğneme işini yapmaya devam ediyor. Kanal tedavisi sayfamızda hangi durumlarda bu yolu seçtiğimizi ayrıca anlattık.
Bir azı dişinde genelde üç dört kanal olur. Bazen beş. Ön dişlerde çoğunlukla bir tane. Kanalların sayısını ve kıvrımlarını önceden bilmek tedavinin yarısı sayılır, o yüzden röntgensiz başlamıyoruz.
Dişin sinirinin iltihaplandığı nasıl anlaşılır, belirtileri neler?
Her diş ağrısı kanal demek değil. Soğuk bir şey içince iki saniye sızlayıp geçen bir diş çoğu zaman dolguyla kurtulur. Kanal tedavisine yaklaştıran belirtiler biraz daha farklı.
- Soğuk ya da sıcak geçtikten sonra ağrının dakikalarca sürmesi
- Gece kendiliğinden başlayan, sizi uykudan kaldıran zonklama
- Sıcak çaya dayanamayıp soğuk suyla rahatlamak (ilerlemiş iltihabın klasik işareti)
- Dişe dokununca ya da ısırınca canın yanması, dişin "uzamış" gibi hissedilmesi
- Diş etinde sivilce gibi küçük bir şişlik, ağızda kötü tat
- Önceden darbe almış bir ön dişin zamanla grileşmesi
Son madde ilginçtir. Bazı dişler sessizce ölür. Hasta başka bir şikâyetle gelir, röntgende kökün ucunda karanlık bir alan çıkar. "Ama hiç ağrımadı ki" derler. Doğru, ağrımamış. Yine de içeride bir iltihap oturuyor.
Yüzde şişlik, ateş ya da yutkunmada zorluk varsa beklemeyin. Bu tablo apseye işaret edebilir ve aynı gün bakılması gerekir. NHS'in diş apsesi sayfası hangi durumda acile gidilmesi gerektiğini net yazıyor. Daha genel bir okuma isterseniz diş ağrısının nedenlerini anlattığımız yazıya da göz atabilirsiniz.
Kanal tedavisi acıtır mı?
En çok sorulan soru bu. Cevabını iki parçaya ayırmak lazım.
İşlem sırasında, iyi uyuşmuş bir dişte hastaların büyük çoğunluğu bir dolgudan farklı bir şey hissetmiyor. Titreşim, basınç, ağzın uzun süre açık kalmasından gelen bir yorgunluk. Hepsi bu. Lokal anestezi dişin sinirini ve çevresini susturuyor. İğneyi bile önce jel uyuşturucuyla hissedilmez hale getirmeye çalışıyoruz.
Herkeste mi böyle? Hayır. Çok şiddetli iltihaplanmış dişler, özellikle alt azılar, bazen ilk dozla tam uyuşmuyor. Bunu biliyoruz ve hazırlıklıyız. Ek anestezi yapılıyor, birkaç dakika bekleniyor, gerekiyorsa farklı bir uygulama tekniğine geçiliyor. Bir ricam var, koltukta bir şey hissederseniz elinizi kaldırın. Kahramanlık yapmanın kimseye faydası yok, durup ekleriz.
"Siz sinire gelince ben tavana mı yapışacağım?" Bu soruyu duyunca hep aynı şeyi anlatıyoruz. Sinire ulaşmadan önce o bölge zaten uyuşmuş oluyor, uyuşmadıysa da devam etmiyoruz.
İşlemden sonraki birkaç gün ise ayrı bir konu, aşağıda ona ayrıca değindik. Kısaca söyleyelim, hafif bir sızı olabiliyor ve bu normal.
Kanal tedavisi nasıl yapılır, adım adım koltukta neler oluyor?
Her hekimin kendi düzeni var ama temel sıra aşağı yukarı aynı. Bizim kliniklerde işler şöyle ilerliyor.
- Muayene ve röntgen. Dişe soğuk testi, perküsyon (hafif vurma) testi yapılır. Periapikal röntgen çekilir, gerekirse panoramik ya da üç boyutlu tomografi istenir.
- Anestezi. Bölge uyuşturulur, tam uyuştuğundan emin olmadan devam edilmez.
- Lastik örtü. Dişin etrafına ince bir lastik örtü takılır. Tükürük kanala girmesin, kullanılan küçük aletler ve yıkama sıvısı boğaza kaçmasın diye.
- Giriş ve temizlik. Çürük temizlenir, dişin tepesinden pulpa odasına ulaşılır, kanal ağızları bulunur.
- Boy ölçümü. Kök ucu bulucu denilen elektronik bir cihazla her kanalın uzunluğu milimetre milimetre ölçülür.
- Şekillendirme ve yıkama. İnce eğelerle kanallar genişletilir, aralarda antiseptik solüsyonlarla bol bol yıkanır.
- Kanal dolgusu. Kurutulan kanallar güta perka denen kauçuk benzeri bir malzeme ve bir yapıştırıcı patla doldurulur.
- Üst dolgu ve kontrol röntgeni. Dişin girişi kapatılır, son röntgenle kanalların ucuna kadar dolup dolmadığına bakılır.
Bu eğeler gözünüzü korkutmasın. Kanalın içinde ileri geri hareket ederek duvarlardaki enfekte dentini kazır ve kanalı dolgu malzemesinin oturabileceği düzgün bir koniye çevirir, yani yaptığı iş bir tornacıdan çok titiz bir temizlikçinin işine benziyor. Bazı vakalarda elle çalışılır, bazılarında nikel titanyumdan yapılmış esnek döner eğelerle. Seçim kanalın kıvrımına göre değişiyor.
Bir de şunu ekleyelim. Lastik örtü bazı hastalara boğucu gelebiliyor. Burnunuzdan rahat nefes alıyorsunuz, örtü sadece dişi açıkta bırakıyor. Burnu tıkalı biriyseniz, örneğin bahar alerjisi, bunu baştan söyleyin. Ona göre ayarlıyoruz.
Kanal tedavisi kaç seans sürer, tek seansta biter mi?
Seans sayısını iki şey belirliyor. Dişin kaç kanalı olduğu ve içeride ne kadar iltihap biriktiği. Kabaca bir tablo çizelim, ama sizin dişiniz bu tablodaki satırlardan birine tam oturmayabilir, röntgene bakmadan kesin konuşmak doğru olmaz.
| Durum | Genelde süre |
|---|---|
| Ön diş, canlı ama iltihaplı pulpa | Çoğu zaman tek seans, 45-60 dakika |
| Küçük azı (premolar) | Tek ya da iki seans |
| Büyük azı, iltihaplı ama apse yok | Tek ya da iki seans, seans başı 60-90 dakika |
| Kök ucunda apse, akıntı, şişlik | Genelde iki ya da üç seans, araya ilaç konur |
| Daha önce tedavi görmüş diş (yenileme) | İki ya da daha fazla seans |
Apse olan dişlerde aceleci olmuyoruz. İlk seansta kanallar temizlenip içine antibakteriyel bir ilaç konuyor, diş geçici dolguyla kapatılıyor ve siz evinize gidiyorsunuz, bir iki hafta sonra iltihap yatışmış, akıntı kesilmiş olarak geri geldiğinizde kökleri kalıcı olarak dolduruyoruz. Acele yok. Tek seans ile çok seanslı tedaviyi karşılaştıran çalışmaları toplayan Cochrane derlemesi iki yolun da uygun vakada işe yaradığını gösteriyor. Asıl mesele doğru vakayı seçmek.
Şehir dışından ya da yurt dışından gelen hastalarımız için planı buna göre kuruyoruz. Seans arası günleri boşa geçmesin diye diğer işlemleri o aralığa yerleştirmek mümkün. Tabii dişin durumu izin veriyorsa.
Tedaviden sonra ağrı olur mu, ne kadar sürer?
Olabilir.
Tedaviden sonraki ilk 2-3 gün dişte bir hassasiyet hissetmek sık görülen bir durum. Özellikle ısırınca. Çünkü kanalın ucundaki dokular az önce temizlik görmüş, biraz tahriş olmuş. Genelde hekimin önerdiği basit bir ağrı kesici yetiyor ve her gün bir öncekinden daha iyi geçiyor.
Bizi aramanız gereken durumlar ise şunlar. Ağrı günden güne artıyorsa, yüzde şişlik çıkmışsa, geçici dolgu düşmüşse ya da diş kapanışta "erken değiyor" gibi geliyorsa. Son durum çok basit bir düzeltmeyle geçiyor, birkaç dakikalık iş.
Antibiyotik konusuna da kısaca değinelim. Her vakada antibiyotik gerekmiyor. Yüzde yayılan şişlik, ateş gibi bir tablo yoksa hekiminiz yazmayabilir ve bu bilinçli bir tercih. Gereksiz antibiyotik kullanımı hem size hem herkese zarar veriyor.
Kanal tedavisi sonrası nelere dikkat etmeli, ne zaman yemek yenir?
Uyuşukluk geçene kadar, yani yaklaşık 2-3 saat, bir şey yemeyin. Dilinizi ya da yanağınızı fark etmeden ısırabilirsiniz. Çocuklarda bu sık oluyor, büyüklerde de oluyor.
İşlemden sonraki ilk günler
Tedavi gören dişle sert şey ısırmayın. Ceviz, fındık, leblebi, sert simit kenarı biraz beklesin. Geçici dolgu varsa sakız da çiğnemeyin. Dişinizi her zamanki gibi fırçalayın, o bölgeyi atlamayın. Sigara iyileşmeyi yavaşlatıyor, mümkünse birkaç gün ara verin.
En önemli uyarı şu. Kökler dolduruldu diye diş bitmiş sayılmaz. İçi doldurulmuş ama üstü geçici dolguyla kapalı bir diş, kalıcı restorasyon yapılmazsa hem kırılabilir hem de üstten tekrar sızıntı alabilir. "Ağrım geçti nasılsa" deyip son randevuya gelmeyen hastalarımızın bir kısmını bir yıl sonra kırık dişle görüyoruz. Bunu yaşamanızı istemeyiz.
Kanal tedavili dişe kaplama şart mı?
Her dişte değil ama arka dişlerin çoğunda evet.
Tedavi gören dişte madde kaybı var. Çürük alınmış, giriş açılmış, çoğu zaman eski büyük bir dolgu sökülmüş. Dişin içi canlılığını kaybettiği için de zamanla biraz daha kırılgan hale geliyor. Azı dişleri çiğneme kuvvetinin büyük kısmını taşıdığından, dişin dış yüzeyini saran bir kaplama ya da en azından kenarları koruyan bir dolgu (onley) dişin ömrünü belirgin şekilde uzatıyor.
Ön dişlerde madde kaybı azsa estetik bir dolgu yeterli olabiliyor. Karar dişte kalan sağlam duvarların kalınlığına göre veriliyor. Malzeme olarak arka dişlerde çoğunlukla zirkonyum kaplamanın dayanıklılığından yararlanıyoruz, görünürlüğün ön planda olduğu bölgelerde cam seramik taç tercih edilebiliyor. Hangisinin size uygun olduğunu dişin konumu ve kapanışınız belirliyor.
Kanal tedavisi mi, diş çekimi mi?
"Çekin gitsin." Pazartesi sabahki hastamızın tek isteği buydu.
Çekim kısa vadede daha hızlı görünüyor, doğru. Ama boşalan yerin bir bedeli var. Komşu dişler zamanla o boşluğa doğru eğiliyor, karşı çenedeki diş uzuyor, çiğneme düzeni bozuluyor. Boşluğu kapatmak için ileride implant ya da köprü gerekiyor. Bunların her biri tek bir kanal tedavisinden daha uzun, daha çok seanslı bir süreç.
Kendi dişiniz kurtarılabilir durumdaysa ilk tercihimiz onu korumak. NHS de bu tedaviyi dişi çekmeye alternatif olarak anlatıyor ve tedavi edilen dişlerin uygun koşullarda uzun yıllar ağızda kalabildiğini belirtiyor.
Peki ne zaman çekimi öneriyoruz? Kökte dikey bir kırık varsa, diş diş eti seviyesinin altına kadar çürümüşse, etrafındaki kemik ciddi şekilde erimişse. Bu durumlarda kanalları temizlemek dişi sadece birkaç ay daha tutar, hastaya boşuna seans harcatmış oluruz. Bunu açıkça söylemek bizim işimiz.
Riskleri neler, tekrar kanal tedavisi ne zaman gerekir?
Rutin bir işlem bu. Ama her tıbbi işlem gibi sınırları var ve bunları bilerek karar vermeniz daha doğru.
- Gözden kaçan kanal. Özellikle üst azılarda çok ince ek kanallar olabiliyor. Temizlenmeyen kanal ileride sorun çıkarabiliyor. Gerekirse büyütme altında çalışmak ve üç boyutlu görüntüleme bu ihtimali azaltıyor.
- Eğe kırılması. Çok eğri kanallarda ince bir eğenin ucu kanal içinde kırılabiliyor. Çoğu zaman çıkarılabiliyor ya da etrafından geçilebiliyor, hastaya mutlaka söylenir.
- Kök çatlağı. Bazen tedavi sırasında ya da sonrasında fark edilen bir çatlak dişin geleceğini değiştirebiliyor.
- Üstten sızıntı. Kalıcı dolgu ya da kaplama gecikirse bakteri yeniden içeri girebiliyor.
Yıllar önce doldurulmuş bir kökün ucunda röntgende yeni bir iltihap görülürse çoğu zaman eski dolgu sökülüp kanallar yeniden temizleniyor. Buna kanal yenileme diyoruz. İlk tedaviden biraz daha uzun sürüyor, bazen tek seansa sığmıyor. Kök ucundaki iltihap inatçıysa küçük bir cerrahi işlem (kök ucu rezeksiyonu) seçeneklerden biri oluyor.
Kanal tedavisi fiyatı neye göre değişir?
Telefonda en sık sorulan ikinci soru bu. Burada rakam yazmıyoruz. Hem sağlık tanıtım yönetmeliği buna izin vermiyor hem de dişi görmeden verilen bir rakam size bir şey anlatmıyor.
Fiyatı değiştiren şeyleri ise rahatça söyleyebiliriz. Dişin kaç kanallı olduğu, kanalların ne kadar kıvrımlı ya da kireçlenmiş olduğu, ilk tedavi mi yoksa yenileme mi olduğu, kaç seans gerektiği. Üç boyutlu tomografi gerekiyor mu? Kanal sonrası dişin üstüne dolgu mu, kaplama mı yapılacak? Bunların her biri hem süreyi hem maliyeti etkiliyor.
Azı dişindeki işin ön dişe göre neden daha uzun sürdüğü artık anlaşılıyordur. Üç dört kanal, her birinin ayrı ölçümü, ayrı temizliği. Röntgeninizi gönderirseniz hangi kalemlerin sizin dişinizde söz konusu olduğunu önceden konuşabiliriz.
İstanbul'da hangi şubemize gelebilirsiniz?
Avrupa yakasında oturuyorsanız Haliç şubemiz, Anadolu yakasında, özellikle Kartal, Pendik, Tuzla tarafındaysanız Pendik şubemiz daha yakın olacaktır. Gece başlayan bir ağrıyla sabah aradığınızda aynı gün bakılabilecek bir saat bulmaya çalışıyoruz. Bunu söz olarak değil, işleyişimiz olarak söylüyoruz. Yoğun günlerde biraz beklemek gerekebiliyor.
Eksik dişleriniz varsa ya da kurtarılması mümkün olmayan bir dişiniz çekilecekse implant tedavisi seçeneklerini de aynı muayenede konuşabiliriz.
Sık sorulan sorular
Kanal tedavisi acıtır mı?
İyi uyuşturulmuş bir dişte işlem sırasında genelde basınç ve titreşim dışında bir şey hissedilmez. Çok iltihaplı dişlerde uyuşma geç olabilir, bu durumda ek anestezi yapılır. İşlemden sonraki birkaç günde hafif bir sızı görülebilir.
Kanal tedavisi kaç seans sürer?
Ön dişlerde çoğunlukla tek seans yeterli olur. Azı dişlerinde ve kök ucunda apse olan durumlarda iki ya da üç seans gerekebilir. Kesin sayı muayene ve röntgen sonrası belli olur.
Kanal tedavisinden sonra ne zaman yemek yenir?
Uyuşukluk geçene kadar, yaklaşık 2-3 saat beklemek gerekir. Geçici dolgu varsa tedavi edilen tarafla sert yiyecek ısırılmamalıdır. Kalıcı dolgu ya da kaplama yapılana kadar o dişi korumak gerekir.
Tedaviden sonra ağrı kaç gün sürer?
Isırınca hissedilen hassasiyet genelde 2-3 gün içinde azalır. Ağrı her gün artıyorsa ya da yüzde şişlik oluşursa kliniği aramak gerekir.
Kanal tedavili dişe kaplama şart mı?
Azı ve küçük azı dişlerinde madde kaybı fazla olduğu için çoğu zaman kaplama ya da kenarları saran bir dolgu önerilir. Ön dişlerde madde kaybı azsa estetik dolgu yeterli olabilir. Karar dişte kalan sağlam duvarlara göre verilir.
Hamilelikte kanal tedavisi yapılır mı?
Ağrı ve iltihap varsa ikinci üç aylık dönem tedavi için daha elverişli kabul edilir. Gerekli röntgenler koruyucu önlükle çekilir, anestezi kadın doğum hekiminizle uyumlu şekilde seçilir. Acil durumlarda beklemek iltihabın yayılmasından daha riskli olabilir.
Geçici dolgu düşerse ne yapmalıyım?
Kliniği arayıp kısa sürede yeniden kapatılması için randevu alın. Açık kalan kanala tükürük ve bakteri girebilir, bu da tedavinin tekrarlanmasına yol açabilir.
Sinir tedavisi yapılan diş neden renk değiştirir?
Canlılığını kaybeden dişin içinde kalan doku artıkları ve bazı malzemeler zamanla dişi grileştirebilir. Ön dişlerde bu renk değişimi iç beyazlatma ya da kaplamayla giderilebilir.
Diş çekilse daha mı iyi olur?
Kurtarılabilecek bir dişi çekmek komşu dişlerin kaymasına ve ileride implant ya da köprü ihtiyacına yol açar. Kökte dikey kırık ya da ileri kemik kaybı varsa çekim daha doğru seçenek olabilir.
Tedavi boyunca kaç röntgen çekilir?
Genelde tedavi öncesinde, kanal boyu ölçümü sırasında ve dolgu sonrasında olmak üzere birkaç küçük periapikal film çekilir. Bu filmlerin dozu çok düşüktür, gerekli durumlarda üç boyutlu tomografi de istenebilir.
O pazartesi sabahki hastamız sonunda çekimden vazgeçti. Gitmeden kapıda durdu, "Hocam bu gece uyuyabilecek miyim" diye sordu. Uyuyabileceğini söyledik. Son randevusuna gelmeyi de unutmadı, zaten asıl önemli olan oydu.
Dişiniz zonkluyorsa ya da başka bir klinikte kanal tedavisi önerildiyse röntgeninizi gönderin, hekimimizle birlikte bakalım. İletişim sayfası
