Hareketli ve sabit protez, eksik dişlerin yerine çiğneme, konuşma ve görünümü yeniden sağlamak için yapılan yapay diş uygulamalarıdır. Sabit protezler dişlere ya da implantlara yapıştırılır veya vidalanır, hareketli protezler ise hasta tarafından takılıp çıkarılır. Hangi protez türünün uygun olduğu kalan dişlerin durumu, kemik yapısı ve beklentilere göre muayenede belirlenir.
Diş protezi nedir, hangi türleri vardır?
Diş protezi, kaybedilen dişlerin ve gerektiğinde çevresindeki diş eti ile kemik hacminin yerini tutan, kişinin ağzına göre hazırlanan yapay diş yapısıdır. Temelde iki gruba ayrılır:
- Sabit protezler: Kron (kaplama), diş destekli köprü ve implant üstü sabit protezler. Hasta tarafından çıkarılmaz.
- Hareketli protezler: Tam protez, bölümlü (parsiyel) protez, hassas bağlantılı protez ve implant destekli hareketli protez. Hasta tarafından temizlik için çıkarılır.
Sabit protez nedir?
Sabit protez, ağızda kalıcı olarak yerinde duran ve yalnızca hekim tarafından çıkarılabilen protezdir. En sık uygulanan türü köprüdür: boşluğun iki yanındaki dişler küçültülerek kaplanır, aradaki eksik diş bu dişlere bağlanır. Köprü kısa sürede tamamlanır, ancak destek dişlerin aşındırılmasını gerektirir. Komşu dişlere dokunmadan boşluk kapatmak isteniyorsa diş implantı ve üzerine kron ya da köprü seçenektir.
Sabit protezler genellikle zirkonyum altyapılı porselen, tam zirkonyum veya metal destekli porselenden yapılır. Materyal seçimini dişin bölgesi, kapanış kuvveti ve estetik beklenti belirler; ayrıntılar için zirkonyum kaplama sayfamıza bakabilirsiniz.
Hareketli protez nedir?
Hareketli protez, hastanın kendisinin takıp çıkarabildiği, diş eti ve kalan dişlerden destek alan protezdir.
- Tam protez: Çenede hiç diş kalmadığında kullanılır. Üst protez damağa tutunarak, alt protez ise diş eti üzerine oturarak durur; alt protezin tutuculuğu genellikle daha zayıftır.
- Bölümlü protez: Bazı dişler mevcutken eksik bölgeleri tamamlar. Metal iskeletli ve kancalarla dişlere tutunan türü yaygındır.
- Hassas bağlantılı protez: Kanca yerine, kaplanan dişlerin içine yerleştirilen küçük bağlantı parçalarıyla tutunur; kanca görüntüsü olmaz.
- İmplant destekli hareketli protez: İki ya da dört implanta çıtçıt veya bar sistemiyle tutunur. Özellikle alt çenede tam protezin oynamasını azaltmak için tercih edilir.
Hangi durumda hangi protez seçilir?
Seçimi belirleyen asıl etkenler eksik diş sayısı, kalan dişlerin sağlığı, kemik miktarı ve hastanın sabit ya da hareketli bir protez isteyip istemediğidir.
| Durum | Sık düşünülen seçenekler |
|---|---|
| Tek diş eksik, komşu dişler sağlam | İmplant üstü kron ya da köprü |
| Tek diş eksik, komşu dişler zaten dolgulu veya kaplamalı | Köprü ya da implant |
| Arka bölgede birden fazla diş eksik, arkada destek diş yok | Bölümlü protez ya da implant destekli sabit protez |
| Çenede hiç diş yok | Tam protez, implant destekli hareketli protez ya da dört veya altı implant üzerine sabit protez |
İmplantın mı köprünün mü daha uygun olduğu sık sorulan bir sorudur; iki seçeneği implant mı köprü mü yazımızda karşılaştırdık.
Protez yapımı adım adım
- Muayene ve röntgen: Kalan dişler, diş eti ve kemik değerlendirilir. Gerekirse çürük, kanal veya diş eti tedavisi önce yapılır.
- Dişlerin hazırlanması: Sabit protezde destek dişler küçültülür, geçici diş takılır. Bölümlü protezde kancaların oturacağı küçük yuvalar hazırlanabilir.
- Ölçü veya dijital tarama: Çenelerin ölçüsü ve kapanış kaydı alınır.
- Provalar: Altyapı, diş dizimi ve renk ağızda denenir; hasta görünümü bu aşamada görür.
- Teslim ve ayarlama: Protez takılır, vurma yapan noktalar sonraki kontrollerde düzeltilir.
Sabit protezler çoğu zaman birkaç seansta tamamlanır. Hareketli protezlerde prova sayısı daha fazla olabilir. Süre, ön tedavi ihtiyacına göre değişir ve muayenede netleşir.
Alışma süreci ve günlük bakım
Sabit protezlere alışma genellikle birkaç gün sürer; hareketli protezlerde ise ilk haftalarda fazla tükürük, konuşmada değişiklik ve bazı noktalarda vurma hissedilebilir. Bu dönemde küçük lokmalarla yumuşak besinler tercih edilir ve vurmalar kontrolde giderilir.
- Sabit protezin altı ve köprü gövdesinin altı diş ipi, köprü ipi ya da arayüz fırçasıyla her gün temizlenir.
- Hareketli protez her yemekten sonra çıkarılıp akan su altında yumuşak bir fırçayla temizlenir; diş macunu yerine sabun ya da protez temizleyici kullanılır.
- Diş etinin dinlenmesi için hareketli protez gece çıkarılır ve hekim önerisine göre suda ya da kuru bir kapta saklanır.
- Yılda en az bir kez kontrol yapılır. Kemik zamanla eridiği için hareketli protezin astarlanması ya da yenilenmesi gerekebilir.
Riskler ve olası sorunlar
Protezler cerrahi gerektirmeyen tedaviler olsa da bazı sorunlar gelişebilir ve bunlar muayenede konuşulmalıdır:
- Destek dişte çürük ve diş eti iltihabı: Köprü kenarı iyi temizlenmezse gelişebilir. Aşındırılan dişlerde ileride kanal tedavisi gerekebilir.
- Yara ve vurma: Hareketli protezin baskı yaptığı noktalarda ağrılı yaralar oluşabilir; protez düzeltilmeden kullanılmaya devam edilmemelidir.
- Protez altı mantar enfeksiyonu (stomatit): Protez gece takılı bırakılırsa ve temizliği aksarsa görülebilir.
- Kemik erimesi: Hareketli protezler kemiğin zamanla erimesini durdurmaz, bu nedenle uyumları değişir.
- Kırılma veya porselen atması: Diş sıkma ve sert gıdalar bu riski artırır.
Sigara, diyabet ve yetersiz ağız hijyeni diş eti sorunlarını hızlandırarak protezin uyumunu olumsuz etkiler.
Haliç ve Pendik'te muayene
Hangi protezin uygun olduğu, kalan dişler ve kemik değerlendirildikten sonra seçeneklerin artı ve eksileriyle birlikte konuşulur. Muayene için Haliç (Hasköy, Beyoğlu) ya da Pendik şubemize başvurabilirsiniz.
Kaynaklar
Her cerrahi veya girişimsel işlemde sonuçlar kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. İşlem öncesinde hekiminizden detaylı görüş almanız önerilir. Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; size uygun tedavi muayene sonrasında belirlenir.


